Home » Columns

Jeder waek kènt geer miene column in 't Zittesj laeze in VIA-LIMBURG, editie Sittard - Geleen - Susteren.  Mer ouch op dees sait en op mien Feesboukpagina. Es geer 'm via de mail wilt kriege: sjik eur emailadres nao zittesj@ziggo.nl

==========================================================================

 

 

13-2-19:

KUL – KULTUUR

 

Optochhal

 

In de optochhal bèn ich al ein paar jaor róndjleijer, mit väöl plezeier. Veurdat ich mit ‘ne gróp langs de wages  loup vertel ich in de Sjans euver wie vruiger de wages geboed woorte, in ‘n garaasj, ónger de paort of op ‘ne boerenhaof. Es  de wage dan vaerdig waar, woort hae door ein koppel paerd, later door ‘ne trekker, door de wiek, dörp of sjtad getrókke. En este dan noe zuus wie die wages op vandaag gemaak waere… Ich höb väöl bewónjering veur al die wageboewesj!

Ich vertèl ouch dèks wie ich vruiger vastelaovend vierde.Es junkske van zeve jaor leip ich in ’n door de mam geneed Indianepekske door de getstkes en sjtraote van Euverhaove. Indianepekske is ein groot woord: langs de piepe van ein aw bóks haw de mam get fraanjele geplek of gesjtik en van dae graove zakkesjtóf  ’ne saort jas gemaak. Ich vuil ’t nog kratse! Mien zöster haw mich in ’t gezich get sjtrepe gemaak mit häöre roje luppesjtif en ougesjeem Oppe kop drie zelf geplókke en geverfde houndervaere , vasgezat in breie illestik en gewaopend mit ‘ne piel en baog, gesjneje oet witse. Die witse gruide naeve de sjpaorbaan, dao wo veer ummer sjpeelde en ouch ós hutte boewde, die dan door ‘die van de Nuusjtadt’ woorte aafgebraoke! Mit mien vrunj góng ich op jach nao kojbojs. Ich höb d’r lèts ein gedich euver gesjreve…

 

Vandaag d’n daag besjteit miene vastelaovend houfzakelik oet de veursjpas:   loestere en kieke nao L1 en de buuttefinale. Ouch volg ich ei bietsjke waat euver vastelaovend gesjreve wurt op Feesbouk en natuurlik… de rondjleijinge in d’n Optochhal.

Es geer ouch wilt zeen wie de Zittesje Vastelaoveswages waere gemaak, num dan kontak op mit Peet van Erp (peet@optoch.nl) of kóm kieke.

 

Pès volgende waek.

© johnhertogh

=========================================================================

23-1-19:

KUL-KULTUUR

Ónneuzel

 

Ich vraog mich waal ’s aaf, woróm doon luuj zo lestig euver zake die zo ónneuzel zeen, teminste die ich ónneuzel vènj. Dat sjtechele en vreigele euver wae, wienee, wo, waat neit of waal gedaon of gezag zou höbbe, da’s toch verlaore tied.

Ich höb dan ouch besjlaote óm te perbeiere minder of niks mee te gaon sjrieve euver zogenuimde voetbalsupportesj, die de boel ummer obbenuuts verzawwe of luuj die zich drök make of eine vastelaovesprins oet eige dörp of sjtad kump, of euver óze premier en zien ministesj en anger politici die allenej op Pinokkio gaon lieke, of euver dae Amerikaanse Donald, ‘t  Dutsje Angela, die Britse Theresa of dae Franse Emmanuel.

Ich wil ouch neit mee gaon sjrieve euver televisieprogramma’s van AVROTros, BNNVARA, KRO-NCRV, MAX, EO, VPRO, RTL, SBS of wie zo ouch allenej heisje.  En ich gaon zeker neit sjrieve euver waat in al die klatsjblaedjes euver die zogenuimde sjterre in de showbizz sjteit.

Ouch sjrief ich neit mee euver dat gevreigel  euver de vastelaovesleidjes die mesjiens waal of neit geklawd zeen of euver de deilnummesj, finaliste en oetsjlaag van ’t Buuttekampioensjap of ’t kómmende LVK. Ich kèn noe al zègke dat ‘r luuj zulle zeen die gaon bewaere dat gefoeteld ‘r is.

Gelökkig geef ’t nog nog zoväol anger dènger wo-euver ich kèn sjrieve, zo wie euver ’t Festval Sjiek dat zóndig gehawte is. Op dit festival woort ouch de Sjiek Literatuur pries oetgereik veur ein in ’t Limburgs gesjreve fictiebouk. De genomineierde ware Lizette Colaris oet Zitterd, Annie Tummers-Huppertz en Wim Heijmans, alletwee oet Kirkrao. Oetèntjelik haet Wim de pries óntvange veur zien verhaole- en gedichterbundel: D’r jank van de tsiet. ‘ne Dikke perficiat Wim, natuurlik ouch veur Annie en Lizette.

Pès volgende waek.

© johnhertogh

 

 

 

=====================================================================================

16-01-2019:

KUL-KULTUUR

Licinius

Op ein van mien wanjelinge róndjóm Zitterd zoug ich ein braedje - volges mich hartsjtikke nuuj - wo-óp sjtóng: Liciniuslaan. Wit geer wo dat sjteit? Ich waal. Naodat ich euver de vernuujde fitsbrök euver de Middewaeg haw geloupe, góng ich rechs aaf de breije lindelaan in. De buim sjtaon z’ón ach maeter oeterein. De laan is al mee es teen jaor geleje aangelag door Landsjapspark De Graven en zou de afsjloeting van ’t Absbroekbos mótte waere. Pès twee keer toe is dae waeg gans toegegruijd. Langs ’t sjpaor zou de laan wiejer mótte loupe, mer dat is neit gebeurd. Ei paar jaor trök haet me die laan nao Licinius vernuimp ómdat ’t de waeg nao ’t Liciniusmonument leidt nao 150 m vanaaf de fitsbrök.

Ich höb lang mótte zuike nao dae Licinius. Marcus Licinius Verecundus waar veteraan van ‘t 21ste Romeinse legioen dat in de 1ste eeuw n.C. gelegerd waar in Castra Vetera, ‘t latere Xanten en in Bonn. In het jaor 70 waar hae betrókke bij ‘t neijersjlaon van de opsjtand der Bataven. Mesjiens haet dae Licinius waal in dees ómgaeving gedeind. Wae wit?

Euver de Romeine in Zitterd weit ich neit zoväöl. Mer in ’t Erfgoed-centrum van Zitterd höb ich väöl geleerd. Veierentwintig topsjtökker leet me dao zeen en wie ich ein tweede runj leip, óntdèkde ich ummer weier nuuj dènger. Gank ouch mer ’s kieke.

Ich lous dat d’r op z’ón hónderd plekke in en óm Zitterd Romeinse vóndste gedaon zeen: reste van nederzettinge, villa’s, graafheuvels, waeg, ein brök, waterpöt enz. De permanente tentoonsjtèlling geit wiejer ouch euver Bandkeramiekers, Riddesj, Bokkeriejesj,Hollenjesj, Judde, Mienwirkesj en nog väöl mee. ‘t Is gesjik veur ’t ganse gezin; zo lik ‘r veur de jeugd ’n sjpeurroute vaerdig. Sjoon toch?

Waats te van wanjele neit allemaol kèns lere!

Pès volgende waek.

©johnhertogh

 

======================================================================================

19 december: 

KUL – KULTUUR

 

Awdvraensj

 

Wae kènt ’t woord awdvraensj nog? ’t Sjient oet ’t awd Frankisch te kómme, ein taal die oetgesjtórve is en ’t beteikent  awwerwèts. Ich vènj ’t sjoon óm z’ón awd woord op te sjrieve, mer gebroeke deit ’t nemes mee!

Ze zègke waal ’s dat ich awwerwèts bèn en dat ich neit mit d’n tied zou mitgaon. Ich ben ouch al get awwer, mer woróm vintj me emes awwerwèts?

Ómdat me zich meistes aan de regels van fatsoen hiltj? Ómdat me vraemp  opkik es jóng luuj metein doe en dich taege dich zègke? Ómdats te neit mit deis aan nujerwètse mode, of de meziek van dezen tied neit zo kèns waardeiere? Ómdat ich ’t dèkser wie èns euver vruiger höb..?

Ich zèk neit dat vruiger alles baeter en sjoner waar. Dat is ouch neit zo. D’r zeen natuurlik zake die gans angesj zeen, mer of die ummer baeter of sjlechter zeen?  Beveurbeeld: bie ós thoes zagte veer geer en uch taege ós awwesj en anger ‘grote’  luuj. Dat houf noe ouch neit mee. Es de vrunj of vrunjdinne van mien kleinkènjer mich noe vraoge : Zèk, bès doe de opa van… kiek ich dao neit mee van op, mer bèn ich eerder greutsj.  

Mer wie kóm ich hie eigelik op? Och jao, ich waar ’n waek op vakans in ’t Saarlandj (D). Oppe Weihnachtsmarkte dao höb ich genaote van awwerwètse krisbuim mit awwerwètse zilvere, gouwe en rooi krisböl. En... mit eine sjitterende piek baoven in de boum. Zo sjteit ‘r noe ouch eine thoes.

Oppe tillevies zoug ich dat zjwarte krisbuim zónger piek noe “in” zeen. Da’s pas nujerwèts of modern!

Laot mich mer awdvraensj zeen. Ich wunsj uch gans awwerwèts :

Sjoon Krisdaag en alvas ‘ne gouwe Roetsj!!

Pès volgende waek.

===================================================================================

 

5 december 2018:

KUL-KULTUUR

Zjwarte Piet

Ich waar ’t zo muig, al die diskussies euver Zjwarte Piet. Höb mich èns opgezóch waat in anger lenj gebeurt mit ‘t  Sinterklaosfees.

In Frankrijk en Wallonië heisj de hulp van 'Saint Nicolas' heisj Père Fouettard. Neit sjrikke, want dat beteikent: vader mit de zjwik of sjlaonde vader. Dae zuut neit oet: vuurrood haor, ‘ne verwilderde roje baard en hae dreug eine grote mantjel mit kap. Deze Père Fouettard geef aan ‘sjtoute’ kènjer  eine kleine sjmik es sjtraof. Vruiger woorte ze dao zelfs mit gepizzeld!

In Zjwitserlandj, in ’t deil wo Dutsj gesjpraoke wurt, heisj St.Nikolaus ouch waal Samichlaus en zit ‘r op eine aezel. Ziene helper heisj  Schmutzli. Dao wurt neit gezónge mer riempkes opgezag. Dae Samichlaus kump neit oet Sjpanje mer oet de boesj.  Bie ’t Chlauschlöpfen perbeiert me Sinterklaos wakker te make en ‘m nao ’t dörp te lokke. Ónger ’t Klausjagen  deile veier Schmutzli kuikskes oet aan de luuj. Ze klaatsje ouch mit de sjmik en blaoze op heures van kui.

Op anger plaatsje heisj Sinterklaos Pelznickel. Pelzen beteikent ranselen en Nickel kump van Nicolaas. Hae dreeg in ziene zak neut en fruit en deilt dit oet. De kènjer die neit leif zeen gewaes kriege klumpkes kaole, sóms in de zökke.

In Eusteriek viert me d’n daag van Nicolo. Die helpesj heisje dao  Krampussen en zeen d’r oet es duvele ! ‘t Woord Krampus  kump van ein awd Dutsj woord dat klaw beteikent.

In Luxemburg kump Kleeschen of Zinniklos oet de hemel en bezuik mit ziene duustere  gezel Houseker ’t landj. De man dae de Houseker sjpeelt wurt verkleid es paerd en mitgetrókke aan ‘ne kètting. Sóms is hae bekleid mit sjtreu en dreeg hae de kètting zelf…

Da’s ouch traditie. Pès volgende waek.

 

=======================================================================================

 

21-11-2018

KUL-KULTUUR

 

Sjpaor

Dae sjpaort neit mee, zaet me van emes dae de waeg ’n bietsjke kwiet is. Dae kènt me dan oppet gouwe sjpaor zètte, oftewaal ‘ne gouwe raod gaeve. “Nao veier maondj waar nog ummer gein sjpaor van häöm te vènje”, zag de rechercheur. Dae haw zien sjpaore verdeind. Waal leip d’r ein sjpaor van benzien nao de verbrende sjop. En hae wirkde oppet sjpaor. Zie gouf de hèngs de sjpaore en is sjpaorsjlaag verdwene.  

Mer ich zit noe op ein dood sjpaor... Waat wól ich ouch alweier sjrieve?

Ich woonde in de sjpaorkollenie en sjpele oppet sjpaor waar sjtreng verbaoje. Maar ja. Ich herinner mich, dat ich, wie ich oppe bewaarsjool zout,   ‘ns mit de grote jónges mit ’t sjpaor opgóng. Sjpannend. De grootste en sjtoerste lag dan eine cent- of waar ’t ein knepke - oppe rails. Veer daoke daonao allenej flot weg in de sjtruuk en es de trein langs waar, gónge veer kieke nao de munt dae bekans èns zo groot waargewore. En leipe dan hel heivesj…

Miene tweede bundel heisj  Sjmerig sjpaor en anger werk. Dao-in höb ich dit gedich gesjreve:

Sjmerig sjpaor / jóng berkebuimkes op de plei / geknak wie zjwaegele / achtergelaote mikado /door volwasse kènjer / beierblikskes / oetgekots naeve en euver / ’n gesjtrikde club-sjaal / ‘n gesjeurde vaan // gesjplete gedanke / barsjte in de kop / neit allein in Rome / wae haet noe verlaore?

Ich höb dat toendertied nao aanleijing van de voetbalrelle in Rome  gesjreve. Mer es ich de gezètte gluif, kèns te noe ouch dèkser van die sjmerige sjpaore vènje. Ein neit allein bie ’t voetballe. Zelfs bie dat groot fees veur de kènjer.

Sjpaore de luuj nog richtig?

Pès volgende waek.

======================================================================================

07-11-2018

KUL-KULTUUR

Wèntjerdruim?

Fake news, nepnuuts, foetelnuuts? Dao dach ich aan wie ich in de gezèt lous dat de Belsje in Brugge, Brussel, Antwerpe, Gent, Leuve en Hasselt de naam Krismert gaon verangere in Wèntjermert. Want ze wille neemes taege de kop sjtote! En ze meine dat wurkelik.

Dat geit mich toch waal erg wied…Es ze toch ómgang zeen, ich höb nog waal get ideeje veur ze: Krisbreudjes kènne ze wèntjerbreudjes nuime, de krisman wurt de wèntjerman, krismescd’s zal ich mer wèntjercd’s gaon nuime, krisaovend wurt wèntjeraovend, krisböl waere wèntjerböl, krisbuim mótte dan wèntjerbuim heisje, krismeskedoos waere wèntjerkedoos, de krisboodsjappe wèntjerboodsjappe, de krisbuimlempkes wèntjerbuimlempkes, ‘ne krismesfilm wurt wèntjerfilm, de krisgedanke wèntjergedanke. De kriskaarte mótte wèntjerkaarte genuimp waere, krismesleidjes natuurlik wèntjerleidjes, de krismeslunch wurt wèntjerlunch, krismeziek wurt wèntjermeziek, krisnach wèntjernach, de krissjtal wurt wèntjersjtal, de krisvakans wèntjervakans, ’t krisverhaol wurt wèntjerverhaol, kriswunsje waere wèntjerwunsje en krisposzegels tensjlotte waere wèntjerzegels.

’t Geef volges mien woordebouk 233 weurd mit krismes, dus veer kènne effe veuroet.

Mer volges mich höbbe ze in ’t Belsj de k….l al get ingetrokke. Want in ein reactie leet ’t Belsj hanjelscentrum weite dat ze niks höbbe taege ’t katholieke Krismes! Ze wille allein aktiviteite wie de iesbane enz. baeter ‘promote’. Mit de naam wèntjermert kènne ze zich neutraler opsjtèlle. Ze begriepe neit wo de luuj zich drök óm make!

Gelökkig zulle oppe wèntjermert nog ummer väöl krissjpulle

Eh  wèntjersjpulle sjtaon zo wie gebakke vösj, riefkuik woosj, waffele, werme wien en krismeslikeur. Nae nog gein halalwoosj of Glühwein 0 %.

Me vinjt wèntjermert geweun eine baetere en dudelikere naam es krismert. Wènjterlandj, wèntjerplezeier, wèntjerfestival, nuuj name veur de Krismert. Woróm?

Bie de Dutsjers geef ’t gelökkig nog Weihnachtsmarkt. En da’s mer goud ouch. Ich weit wo ich haer gaon!

===================================================================================

24-10-2018

KUL-KULTUUR

 

Blajer 2018

Ich zoug in mien ‘archief’ dat ich veurig jaor ouch als ’ns euver blajer en blaedjes höb gesjreve. En ’t jaor daoveur ouch… Daoróm deze titel mit jaortal.

D’n aafgeloupe tied haet de gemeinde weier blaadkörf geplaatsj. Dit jaor höb ich d’r neit veur houve te belle; opèns sjtónge ze d’r. Veer zètte veural wo väöl buim sjtaon, sjreve ze op Feesbouk! En ze zeen ouch begoosj mit ’t sjoonvaege van de ziepe. Neit euveral natuurlik, want neit alle buim verleize tegeliek hun blajer. Nu weit’ veer dat neit jederein jederen daag de eige sjtóp vaeg. Geinen tied, geine zin, ze kènne mich get, woróm betaal ich angesj belasting, enz.

Veural de get awwer luuj höbbe dèks muite daomit, mit dat vaege mein ich. Mer ouch mit ’t loupe euver de sjtóp dae vol lik mit blajer. Mit eine rol-later – waat ein woord – kump me neit goud veuroet en euver nate blajer kènt me flot oetlitsje. Ich zou zègke, help eur naobesj, es geer kènt.

’t Haet ouch zo zien veurdeile, dat vaege, blaoze of kaere. Me is in de frisje lóch en kump gaw in gesjprek mit naobesj en de luuj die langsloupe. Zeker es die d’n hóndj oetlaote. Dat heurs te nog ’s get. Dat is ouch ein saort ‘naobersjap’.

In Twente haet me ’t ouch euver de ‘naobersjap’ en meint daomit das te de plich höbs óm dien naobesj bie te sjtaon. In de dörpe waar dat dèks neudig,  ómdat dao gein openbare veurzieninge ware. Mer dat waar vruiger…

Euver de openbaar veurzieninge bie ós kènne veer kóntent zeen: in d’n tied dat ich dit sjtökse höb gesjreve, is ’t awd pepier opgehaold en is de plej wo-aan ich woon gans vrie van blajer, nou gans…  

Pès de volgende waek.

=====================================================================================

 

12-10-2018

KUL – KULTUUR

Sjtraepe

 

Es ’t zónnig waer is, wie de aafgeloupe tied en doe kiks nao de blaw lóch baove dich, kèns te dèks zeen wo de vleigtuge höbbe gevlaoge. De lóch zit vol witte sjtraepe. De vleigtuge vleige op ongeveer teen kilomaeter heugde. Dao is ’t kawd, z’ón veertig graad ónger nul. Die sjtraepe zeen eigelik kunsmatige condenswolke oet de oetlaotgasse van de motore. Die beginne meistes ’n sjtökske achter ’t vleigmesjien, ómdat die oetlaotgasse eesj aeve mótte aafkuile, veurdat ze ze kondenseiere. Dit laes ich allenej op Wikepedia…

Aaf en toe zuuste sjoon figure of tekste in de lóch, die op dees maneier gemaak zeen. En op nationale feesdaag kènt me zelfs vlagge in kleure hoog in de lóch zeen. Ich druim waal ‘s wie sjoon zou ’t zeen es baove Zitterd ein wolke-gedichske in ’t Zittesj zou kómme te sjtaon… Al is ’t mer veur aeve.

Dees daag höb ich ouch väöl lóchbalónne gezeen. Wie-t geer wit, höb ich heugde-angs, dus ’t blif bie kieke, waat mich betruf.

Die ballónne vleige neit, nae, die vare. Noe zouws te dènke dat de besjtuurder kapitein heisj, mer nae, die heisje pilote, sjus wie in ’t vleigtuug. Pilote die vare…

Die pilote mótte waal versjtandj van ’t waer höbbe, want es ’t raegent, ónwaert of hel wejt of ’t oetzich neit goud genóg is, vilt ‘r niks te vare.

Op die lóchballónne sjtaon ouch dèks sjoon tekste in allerlei kleure. Zou dat niks zeen veur 775 jaor Zitterd? Of veur Fortuna?

Ich zoug op de televisie prachtige ballónne op ’t WK fitserenne. Mer jaomer genóg geine sjtraepkestrui veur Tom Dumoulin! Waal veur Anna van der Breggen.

Laote veer d’r mer ‘ne sjtraep ónger zètte…

Pès volgende waek.

 

====================================================================================

26-09-2018

KUL-KULTUUR

 

Lach

Kènt geer uch De Lach nog herinnere? ’n Waekblaad ‘veur manne‘ dat pès de zevetiger jaore van de veurige eeuw haet besjtange. D’r sjtónge väöl pagina’s in mit moppe en verhaole. Mer ouch fotoos van dames in badpak en bikini. Me koosj ’t blaad koupe in kioske en ’t loug bie de kappesj. Ouch zout ’t in de Laesmap, meistes goud aafgesjermp tösje de Katholieke Illustratie, Libelle, Revue en de Panorama…

“Doe mós ‘ns get mee lache, doe kiks ummer zo serieus”, zègke ze waal ’s taege mich. Ich zèk dan ummer: “Zo kiek ich gemaekelik”.

Lache dat doon ich gaer en dèks. Aafgeloupe waek nog bie de oetvuiering van ein van mien awd leerlinge: Cyrille Niël. De Gevleugelde druimer  heisjde ’t sjtök. Twee verhaolliene leipe doorein: de vleugel, woveur hae zien hoes haet mótte verboewe en ’t verhaol van Piet oet de Baenje.

Cyrille haet mit zien brónze sjtöm sjoon gezónge in ’t Zittesj, Sjpaans en Holles ; oppe trèkzak, gitaar en vleugel gesjpeeld en vertèld euver zien laeve en leifde en zien druime. De variatie van dit alles maakde ’t pès ein sjoon geheel.

Veer höbbe väöl gelache en aaf en toe ouch sjtil naogedach.

Ich bèn d’r van euvertuug dat ziene pap Math en zien grote veurbeeld Teun mit höbbe gekeke. Die höbbe häöm zeker ‘ne dikke doem gegaeve. Ouch ‘t publiek waar enthousias, Cyrille kreeg ein sjtaond applaus.

Geer kènt Cyrille natuurlik es awd Marotteprins, mesjiens ouch van de kluchte wo-in hae sjpeelde, van de Revuu , es zenger van vastelaovesleidjes en natuurlik es madame Kwebbel van ’t komies duo Kwebbel & Sjnebbel.

Die traeje euveriges in december weier op mit “Sjtille Nach”.

Euver lache gekald!

 

Pès volgende waek.

 

========================================================================================

19-09-2018

KUL-KULTUUR

 

Baer

Höbs te waal ’s eine sjtensbaer gezeen? Waafereine baer? Eine sjtensbaer. Nae, geine wesjbaer, brilbaer, broene baer, iesbaer, löppebaer – jao dae besjteit ech – of zjwarte baer oet Artis of oet ’t Gajapark.

Ich mein ‘ne sjtensbaer, ouch waal sjtuutbaer genuimp. Eemes die ummer en altied aan ’t sjtense of sjtute is. In jeder femieje haet me waal z’ónne baer róndjloupe.

Nónk Hoebaer, óm mer eemes te nuime, sjpint de kroon bie ós femieje. Hae haet namelik de akelige gewènde om ummer weier obbenuuts te sjtense en te sjókkeneiere.

Bie jeder fees, of ’t noe ‘ne geweune verjäördaag,’n duip-, kemune- of trouwfees is, lök ‘t häöm óm jederein in de kortste tied taegen häöm op te zètte.

Geer wit waal wie dat geit. Me ’t haet euver de sjtudie van de kènjer en waat die daoveur mótte laote en wieväöl dat neit kos en dat ze d’r hel veur mótte wirke…

Zien kènjer zeen zónger muite cum laude gesjlaag. Die zeen SJAT-riek, höbbe ein geweldige baan – allein wurt nooits gezag wo - ‘ne dikke wage, ‘n bungalow mit zjwömbad en zoväöl sjieke vrunj … prof.dr.ir…

Nae kènjer höbbe ze neit, mit z’ón drök laeve. Op vakans gaon ze waal, zeker twee keer in ’t jaor make ze ’n kroes nao de Maladiven en Dubai enzo. Op ziene sjlumme telefoon,de nuutste, sjus oet Amerika laote kómme, leet hae greutsj de fotoos zeen. Geweldig toch, neit dan?

Mesjiens dènk geer noe dat ich sjeloes bèn. In taegendeil, ich sjtuut ouch waal ‘s. Ich laot ouch fotoos van miene sjlumme telefoon zeen: die van mien sjatte, ós kleinkènjer, mit ‘ne pluusje Baer…

Jedere geliekenis mit besjtaonde luuj, gebeurtenisse of name beröste allein mer op toeval!

Pès volgende waek.

 

=========================================================================================

13-09-2018

KUL-KULTUUR

 

Awwiever

Nae, ich bèn nog neit ómgang mit de vastelaovend. Ofsjoon….Es geer dit laes  is ’t Sint Rosafestival alweier achter de rök: de percessie, de kirmes, de verkeizing van de nuutste vastelaovessjlager, ’t alternatief Sjöttefees.

Mer d’r kump nog mee deze maondj: DVERS, ein “showcase” festival, mit ruum zevetig meziekgróppe, zèngesj, zangeresse, leidjessjrievesj en plaetjesdrejers (dj’s). Die traeje allenej laif op in ós bènnesjtad, verdeild euver 20 podia oppe Mert, Volt en in väöl kaffees.

’t Festival geef de gelaegenheid aan jóng talent om zich ‘ns goud te laote zeen. Sjus wie vruiger de talentejachte!

Laote veer haope dat ’t waer ouch mitwirk. ’t Is jao al bekans herfs! Mer ich höb gelaeze dat sjoon naozomerwaer, ouch waal awwieverzomer genuimp wurt.

De awwiever in dae naam höbbe niks te make mit ós Zittesje awwiever. Pès wied in de 18e eeuw waar wief ’t normale woord veur vrouw.  ’t Woord awwieverzomer kump oet de Germaanse en Noorse mythologie.

Nao eine sjone zónnige septemberdaag kènt ’t in de nach goud kawd waere, wodoor  me ‘sjmörges vruig de sjpènnewebber goud kènt zeen. Es de zón dan dao op sjient, lieke die dräöd op lang zilverechtige haore. Me dach dat die ‘haore’ verlaore ware      ónger ’t haore beusjtele van de godinne. Later woort ’t toegesjreve aan jóng veldjsjpènne die allein bie sjoon en röstig naozomerwaer dräödjes sjpènne.

Sjpènnewebbe die in dezen tied tösje tek, sjtruuk en ’t graas veurkómme, zeen dèks ein teike van ‘ne sjonen daag. Of me noe gluif in de Germaanse godinne of leiver loestert nao de waerman of waervrouw van NPO1, RTL of L1, tiedes ‘ne awwieverzomer kènt geer geneite van sjoon, zónnig waer.

Haopelik ouch tiedes ’t DVERS festival. Mesjiens zeen veer ós dao.

Pès volgende waek.

 

©johnhertogh

============================================================================================

06-09-2018:

KUL-KULTUUR

 

Vandale

 

Vandalisme is ’t kepot make van dènger die neit van dichzelf zeen,’t ómsjmiete van voelnisbek, ’t in de fik sjtaeke van aafval, ’t bekratse van wages, sjmiete mit verkeersborde,sjtuilkes,plavuze en nuim mer op.

 

Luuj die ’t besjtudeierd höbbe,wie juriste, sociologe, psychologe en psychiaters, meine dat ’t kump oet vervaeling en gebrek aan intelligentie, fantasie en fatsoen.

 

’t Versjiensel is genuimp nao ’t volk van de Vandale, dat ónger angere  in ‘t jaor 455 de sjtad Rome ein paor maol haet aangevalle en dao väöl dènger kepot haet gemaak. ’t Vraeme is dat de erm luuj uit Rome indertied aeve hel mitdeige es de Vandale!

 

In d’n tied van de Franse revolutie woort ’t woord vandalisme ouch gebroek óm de geweldacties en vernielinge  door ’t Pariese gepeupel te besjrieve. 

 

Mer noe, in 2018, gaef ’t ouch nog van vandalisme, mit name door zgn. voetbalsupportesj. Mer jederein wit intösje dat dat gein supportesj zeen!

 

In 2015 höb ich dao al ‘ns ein verhaol euver gesjreve. Ein sjtökske daovan sjteit hiej ónger:

 

“De ME-wages mit sirene en zjwejleichter rieje veur en achter de supportesj. Die sjreve wie de verkes nao jederein langs de kantj. Bie de päörtjes waere ze ein veur ein gefouilleierd en lènks en rechs wurt emes apaart genómme, ómdat ‘r ein flesj beier of vuurpiele bie zich haet.

Ónger de wedsjtried blif ’t vrie röstig, pès de man in ‘t zjwart in de viefentachtigste menuut ein rooj kaart trèk. Sjeids…dae haet toch niks gedaon! Dan is de bók gans vèt. Kösses waere op ’t veldj gesjmete, sjtuilkes es waope gebroek. De stewards perbeiere taenge te hawte, mer dat lök neit. Me zuik zich en de ME op, veur eine veldsjlaag, erger wie de Sjlaag in de Kemperkoel…”

 

Pès volgende waek.

==================================================================================

31-08-2018:

KUL-KULTUUR

 

Kirmes?

Wie ich nog ‘ne sjnaak waar, sjpichde ich mich ummer op de kirmes.’t Sjipke, de rupsj, de kèttingkaroussel, ’t sjpookhoes, de Jimmy, sókkersjpènne, gebrende apeneutjes, de Rosakirmes van de veurige eeuw!

En noe geef ‘t ’t Sint Rosa Festival. In ein nostalgies jeske mit ein program van dezen tied. Dat allenej oppe Mert, in de bènnesjtad en oppet Festivalterrein, de sjootsveljer.

Vriedigmiddig begoosj ’t al mit de kirmes oppe Mert, kuns in de bènnesjtad en oppe sjootsveljer ein oetgebreid program mit nostalgiese attracties en woonwages, dreejmeules, Revue der Illusionen, clowns, Circus Zanzara en nog mee en nog väöl mee.

Zaoterdig koum dao nog bie: kènjerdisco, ein póppetheater en ‘t Vastelaoves leidjes konkoer. Euveriges : Thei Wessels en Sjtóm Toeval, perfisiat! De anger deilnummesj natuurlik ouch.

Zóndig de H. Mès en de St.Rosapercessie nao de kapel en daonao de koupzóndig  en ein gans groot program, wovan ich allein de leeuw Asor en de Jansse Bagge Bend nuim.

In 1990 leip ich mit de percessie mit en sjreef daonao ein gedich d’r euver. Euver d’n eesjte keer mitloupe mit ein träöt die ummer zjwaorder woort. Euver dae lestige percessiegank. Euver ’t werme waer en de zjweit dae mich euver de ganse prie leip. En ich eindigde doe mit: “De wespe kómme geveerlik kortbie. Hawverwaege de berg sjtaon veer sjtil, die van de Phil zeen al op de waeg trök. Die mazzelaesj. Es veer ‘ns zo wiet zouwe zeen…De tambour-maître begrip ‘t en blees op zien fluit.”

’t Ganse gedich sjteit in miene eesjte bundel : “Veur uch van mich”, oetgegaeve door Unibook ( 2012). Ein eksemplaar daovan is intösje  ein collectors’ item!

Mer trök nao ‘t Sint Rosa Festval: Ich haop dat geer uch goud verammezeierd höb.

Pès volgende waek.

==========================================================================================

24-08-2018:

KUL – KULTUUR

 

Sjtreektaal

Lèts sjreef ich dat ich in dit waekeliks sjtökske aaf en toe ouch reklaam maak veur Zittesje buiker en buiker die in de Limburgse sjtreektaal zeen gesjreve. Dat vènj ich ouch Kultuur mit ein Houfletter.

Twee keer in ’t jaor wurt ein Platbook oetgegaeve. Platbook is ein serie buikskes in     ‘t Limburgs in opdrach van ‘Hoes van de Kunste, Raod veur ’t Limburgs, Veldeke Limburg en Stichting LiLiLi.

Wim Kuipers oet Neel, ‘ne dichter en sjriever, dae saer 2011 ouch de rubriek Veldgewas - ein online Limburgse taalrubriek - verzörg, is de bedènker.

’t Thema is dit keer nogal breid: “Det sjmaak nao mieër” oftewaal in goud Zittesj    “Dat sjmaak nao mee”. En breid wilt zègke dat ’t zeker neit allein euver sjmaak of aete houf te gaon. Kuns, ’t eesjte muulke, de eejte keer, ein nuuj óntdèkking, enz.           De óngerwerpe ligke zo gezag veur ’t oprape.

De redacteur van Platbook 20 is Ronald Colée.  Hae kump oet Bor en is ónger angere journalis bie De Limburger. Ronald is ‘ne grote veursjtenjer van ós sjtreektaal, de Limburgse volkskultuur en ouch nog carnavalsvierder, dae zelf leidjes sjrif.  Hae geit de inzendinge van Platbook 20 beoordeile en sjrif ouch ‘t veurwoord.

Pès 17 september kènne alle Limburgstalige sjrievesj en dichtesj hun werk insjikke nao paul@uitgeverijtic.nl

Eur biedraag maag neit mee es 600 weurd lank zeen. De sjrievesj en dichtesj wovan ’t werk geselecteierd wurt, waere geneud veur de prizzentasie en kriege ouch ein exemplaar van Platbook 20 oetgereik.

De bundel mit literaire tekste in de versjeie variaties van ós sjtreektaal kump oet in ’t naojaor 2018. In veurige platbuik höbbe al gans get luuj oet Zitterd-Gelaen mit sukses deilgenómme.

Doot geer mit? Ich waal.

 

Pès volgende waek.

 

==============================================================================================

17-08-2018:

KUL – KULTUUR

 

  1. Bekènde

 

Mit dit waer hawt ich mich dèks bènneshoes of ónger ós aafdaak op, want dao is ‘t ’t kuilste. Get sjrieve, get moele, get laeze, get te peuzele bie ’n tas kaffe,’n glaeske beier of witte wien, zo krieg ich de daag waal óm. Mer aaf en toe gaon veer d’r op oet.

Zo ware veer lèts ein paar daag in Dordrecht, ei sjoon sjtedje, ’t awdste van Holland: ze krege in 1220 al sjtadsrechte. Nog veur Zitterd!

Ouch dao waar ’t heit. Gelökkig ’n paar graad kuiler es hie.

Bie ‘t woord Hollands sjtedje dènke veer al flot aan ein sjtad mit grachte, wie in Amsterdam. Mer Dordrecht haet gein grachte, waal haves. En die haves - ich tèlde d’r ein sjtök of vief – zeen mitein verbónje door sjoon, seierlike brögke.

De sjoonste plek vónj ich toch ’t Groothoofd, wo de Oude Maas, Beneden Merwede en de Noord biejeinkómme: ’t dröks bevare rivierekruutspunt van Europa. Ein plek    wo-s te dich nooits houf te vervaele. Waat dao niet allenej langs kump!

Veer hawwe ós fitse mitgenómme - nae nog gein foetelfitse! - en höbbe ouch ‘ne sjonen toer door de Biesbosch gemaak. Dat is ein Nationaal Park - saer 1994 - mit väöl, gans väöl witse wo me vruiger vate en sjtele van gereidsjap van maakde en wo me ouch de dieke sjteviger mit maakde.

In de Biesbosch koum ich ouch ‘ne awwe bekènde taege: ich dach ummer dat ‘t iesveugelke allein bie ós, in de Zjwienswei en in Zuud Limburg, veurkoum.

Mer nae, ouch in de Biesbosch zuut me dat sjoon beeske gereigeld. Jaomer genóg höb ich ze dees daag allein mer op sjoon foto’s bie ’t museum gezeen.

’t Waar ouch té heit.

Pès volgende waek.

 

=============================================================================================

09-08-2018:

KUL – KULTUUR

 

Hónderd

Waat ‘ne vraeme titel, neit?

Zo vraemp is ’t neit, dit is percies de hónderdste column dae ich veur  waekblaad VIA LIMBURG (veurhaer 1Sittard) en natuurlik veur uch sjrief. Wie ich dat weit? Ich höb ze natuurlik allenej oetgeknip en ingeplek, veur later. Ze sjtaon trouwes ouch nog allenej oppe hel sjief van miene computer! Zo weit ich ouch dat ich in april 2016 greutsj de eesjte in de vruigere MeM publiceierde.

D’n titel moosj kort zeen, leifs éín woord. En in verbandj mit de plaatsj neit mee es driehónderd weurd. Dao höbbe ze zelfs nog get vanaaf gehaold. Ómdat ich ’t neit te serieus wól make, sjteit ‘r dèks kul in en aaf en toe kultuur.

Aaf en toe, nae eigelik jeder waek, want ich vènj de aandach veur dialek in ’t algemein en ós Zittesj in ’t bezunjer Kultuur mit ein houfletter. En es ein buikske in ’t Zittesj of euver Zitterd wurt oetgegaeve, wil ich dao ouch aandach aan besjtaeje.

Mesjiens dat ich de columns ouch es buikske oetgaef. Mer ja, wae wilt zo get höbbe, hónderd sjtökskes euver kul en kultuur en ouch nog in ’t Zittesj gesjreve?

Wit geer nog wo ich euver gesjreve höb? Ich waal:

Euver ’t Lömmericherveldj, euver Èngelsj, euver ‘ne zjweitbandj, de kómkómmertied, de Rosarunj, miene kapper,skype, oprume van de zölder, euver hunj, blajer, mode, Tudder, de roeibaan, mèsdeiner, euver de baewaeg, de optochhal, nachrös, blaw bloud, treine euver kafte, sjoolreis, feesbouk, ’t hoeshawte, knotere, auvermenkes en vandaag dan euver de hónderste column.

Behawve in ’t waekblaad, zèt ich de sjtökskes ouch op mien feesbouk. Daonaeve höb ich ouch ‘ne lies mit luuj die de sjtökskes jeder waek in de mail wille kriege. Gans veur niks!

Pès volgende waek,

 

© john hertogh (zittesj@ziggo.nl)

============================================================================================

02-08-2018:

KUL-KULTUUR

Veurkroepe…

Me zaet waal ’s dat luuj zich door ’t werme waer flotter beginne te ergere. Hittesjtres nuime ze dat. Sjtóng ouch in de gezèt.

Noe höb ich neit zoväöl las van ’t waer, dus erger ich mich ouch neit zo dèks. Mer zo aaf en toe kèn  ouch ich mich neit inhawte.

Beveurbeeld es ich in ein gesjef bie de kassa in de rie sjtaon en de de kassière blif mer vertèlle mit de man of vrouw veur mich. En dan ouch nog euver zake die niks mit de waar oppe bandj te make höbbe. Nae, ze moelt aan ein sjtök door euver wie ’t weekend is verloupe en dat häör tant Trees gister trök is gekómme oet Paries en dat häöre vrundj…

Of es emes zien of häör telefoongesjprekke in d’n haof of op ’t guitje of oppe oprit hiltj zodat de ganse buurt óngevraog mit kènt loestere. En dao bie ouch nog dae sjlumme telefoon op luidsjpraeker haet sjtaon.

Ich vraog mich dan aaf, woróm doon die luuj dat? Óm te laote heure wie sociaal ze (neit) zeen…?

In ’t eesjte geval, aan de kassa, kèn ich ’t neit laote óm – nogal hel – te vraoge of ze oetgekald zeen en estebleif wiejer wille gaon mit de anger klantje. Meistes krieg ich dan gein antjwoord.

Waat mesjiens nog erger is, is dat veurkroepe van, laot ich ’t fatsuunlik zègke, mien laeftiedsgenote en de nog get awwere bie de slechter of de bekker.

Dao hink notabene ‘ne nómmerapparaat.

’t Zal waal mit ’t waer te make höbbe, mer ’t vilt mich ouch op dat de gebroekesj van foetelfitse en lektriese rolsjtuil d’r ouch get van kènne!  Geine veurrang gaeve en veurkroepe…

Noe ich dit naolaes… zou ich tóch hittesjtress höbbe?

 

Pès volgende waek.

==========================================================================================

28-07-2018: 

KUL – KULTUUR

Munstergelaen

Ich loup ’s gaer langs de baek nao Pater Karel. Die Gelaenbaek óntsjprènk in de Benzenraderhaof en sjtruimp pès aan Ohé en Laak. ’t Sjtroumgebied van de baek is zoget 150 km lank en ’t grootste sjtroumgebied bènne watersjap Roer en Overmaas.

 

Hie lik ein sjoon sjtök natuur mit baek en wanjelpaedjes wo-naeve gans get ‘aw’   buim en plante waere gepaot en wo de plante en deiere in hun natuurlike    laefómgaeving (trök) kènne kómme.

 

Saer 2015 waak de Keltische watergod Glanis bie de brök Lintjeswaeg euver de vernuujde Gelaenbaek. Höb geer ‘m waal ’s goud bekeke? Hae lik d’r zo óntsjpanne bie…

De luuj van IVN Munstergelaen wille bie die baek ein tweede monument oprichte. Woróm? Wie me in bie de brök bie Pater Karel gegrave haet, is ’ne Romeinse munt oet de 4e eeuw gevónje, dae gesjlage is in opdrach van keizer Constantijn de Grote. Dat is neit niks.

Aan de waeg van Pater Karel nao de nuuj brök wurt ‘ne ganse zjwaore maaskei gelag, wo-óp de vergrote gevónje munt te zeen is. Mit veur- en achterkantj.  

Mer zo wiet is ’t nog neit…’t IVN haet waal al get subsidie gekrege, mer geit ouch via ‘crowdfunding‘ perbeiere geldj biejein te kriege. Hawt de gezètte mer in de läöker!

Veer wanjele dao reigelmaotig en dan krigs te vanzelf insjpiraatsie óm get te sjrieve; ich kèn ’t neit laote óm ’n klein sjtökske mit uch te deile:

De lóch die trilt euver ’t landj / ’t sjmale paad löp naeve de baek / op ’t ènj sjteit de kapel gans wied aope / veer sjtaeke ’n kaers op veur de ganse femieje / sjtaon dan gans zach op en doon de paort sjtilkes toe…

Pès volgende waek.

==========================================================================================

21-07-2018:

KUL – KULTUUR

 

Wermde

Dao kèn ich goud taege. De titel van dit sjtökske sjleit eigelik neit op de wermde van de zón, mer op de wermde van dien modesjtaal.

Veur ein paar waeke sjtóng d’r in de gezèt ein sjtökske mit dezen titel. In ’t Holles dan waal. En de vraog waar óm dat óm te zètte in dien modesjtaal. Bekans 250 luuj höbbe dat gedaon en ich waar eine dao van.

De wermde van dien modesjtaal.

’t Sjaelt nogal get in welk awwesjhoes dien weigske haet gesjtange. En is ’t ouch neit egaal wo dat waar. Awwesjhoes en wo me gebaore is zeen bepaolend veur dien toekóms.  Wae in Limburg is gebaore haet de vogel aafgesjaote.

Ós provins is riek en goud bedeild - neit allein mit ’t zjwarte en witte  goud - me kènt hie alle kènj oet waat betruf opleijing en sjtudie en de kwaliteit van ’t laeve kènt zich maete mit de bluiende, glooiende prach van ’t landsjap.

Hie wone de gelöksveugel van de laoterie die laeve heisj.

En of dat allenej nog neit genóg rae is óm kóntent te zeen,  geef ’t ouch nog es sjlaagroum oppe vlaai: de wermde van dien modesjtaal.

Die taal geef jedere sjtad en jeder dörp, zelfs jeder laok, häör eige kleur. Zo wurt Limburg geseierd door ‘ne raengebaog van kleure en de taal zörg sjus wie de loewende klokke veur eine bandj dae me nörges mit kènt vergelieke.

De luuj die hun modesjtaal gebroeke, doon dat in leif en leid, in de sjtilte van ’t hart en ’t laweit van ‘t fees.

Die taal verdeint ’t dat veer häör verwènne en dat veer ze doorgaeve aan ós  kènjer en kèndjskènjer. Of dat noe vertèllentaere gebeurt of gesjreve, da’s gans egaal.

 

Pès volgende waek.

==========================================================================================

14-07-2018:

KUL – KULTUUR

 

Vakansiewerk

 

’t Is weier zo wied: zomervakans.’t Waer is - pès noe toe -  ouch zomesj.

In de zomervakans mous ich vruiger de eesjte waeke wirke óm get vakansiegeldj biejein te sjravele.

Waat höb veer neit allenej gedaon? Bie de tuinder in de heite kas en op ’t veldj fruit plökke, bie de Philips sjroeve sorteiere en inpakke, bie de Grontmij es hulpkrach kavels oetzètte, wied eweg in ’t Belsj en oppet Pruuses. Veer ware mee oere ónger waeg es aan ’t werk, mer ’t verdeinde goud. Bieriejer sjpele mit eine pekskesbezörger en zelfs in ein geraasj kövverbenj sjnieje. 

Kövverbenj? Wit geer neit waat dat is? ’t Profiel van tweedehandjs benj get deiper oetsjnieje, meistes mit de handj. Ónhenjig es ich waar höb ich dao mee kepot gesjneje es dat ich aan loon kreeg. Mer zo verdeinde veer ós vakantiegeldj. Dat in de regel nao ein waek op waar! Gelökkig gouf ’t awwesj die veur de aanvölling zörgde.

In mienen tied gouf ’t nog geine euro. Waal gujjes, Franse, Belsje en Luxemburgse francs, Sjpaanse peseta’s, Griekse drachmes, Portugese escudo’s, Italiaanse lires en natuurlik Dutsje marke.

Dat beteikende das te goud mous óplètte es te dien Hollese gujjes góngs ómwissele. Gelökkig koosj en kèn ich goud oet de kop raekene – sjoolmeister hè - mer nao de vakans hawwe veer ummer waal ‘ne houp kleingeldj euver die veer nörges koosjte ómrule.

Zo zeen volges mich ouch gans get luuj muntjes gaon verzamele! Sjus wie poszegels sókkertuutjes en segarebendjes…

Noe sjteit de sjleiphut vaerdig, zeen de rökzek gevöld en de kóffere gepak. En aafgesjpraoke is wae op ’t hoes en de hoesdeiere lèt, wae ’t graas sjniet en wae de pos oet de breivebös haolt  

Dat is ouch vakansiewerk!

 

Pès volgende waek

===========================================================================================

7-07-2018:

KUL-KULTUUR

 

Kater

 

“Dass gibt bestimmt ‘nen Muskelkater” zag de wanjelaar dae op de bank naeve de viever zout en opsjoof wie ich de lèste drie traeje van de sjtiel trap noum. Intösje masseierde hae zien rood verbrende kute. Ich zoug dat hae sjus wie ich de neudige kilomaetesj geklómme haw: ónger zien patsj ein vruntjelik mer doornaat bezjwed gezich. Ich koosj effe niks zègke mer knikde, terwiel ich mich nogal ónhenjig oppet benkske zat.

Naodat ich ei paar sjlókke water haw gedrónke, perbeierde ich in mien bèste Dutsj ’t gesjprek óm gank te hawte. Hae hoort  metein dat ich boetelenjer waar mer koosj mien Zittesj aksent neit thoesbrènge.

Wie ich häöm vertèlde dat veer in ’t sjmaalste sjtökske woonde, tösje zienen Heimat en ’t Belsj, zag hae dat ‘r get Holles haw geleerd ómdat ze meistes nao Nordweik am See op vakans en aaf en toe in Venlo en Remunj einkaufe gónge.

Mer dees waek waar d’r allein op sjtap - zien vrouw haw gein vrie gekrege -  in ’t veur häöm nog ónbekènde Saarlandj, mit auto,fits en te vout.

Hae wós noe al dat ‘r mit häör trök zou kómme. En haw gans get fotoos gemaak. Die leit ‘r mich zeen: ein sjlang die door de buizerd waar aangevalle en eine reebók dae rech veur ’n Mariabild in ein grot sjtóng.

Ich op mien beurt  vertèlde dat ich get klein wildj haw gezeen, ein wilj kat en mesjiens zelfs ’ne bever, mer hae mós mich op zèkweurd gluive, want ich haw gein fotoos!

Nao ’n tiedje begoosj hae euver ’t WK. Ich hool mich metein oppe vlakte. Mer van bènne haw ich toch Schadenfreude!

De volgende daag haw hae nog ummer einen Kater, ich allein ‘ne  Muskelkater!

 

Pès volgende waek

==========================================================================================[=

27-06-2018:

KUL-KULTUUR

Mörgeskaffe

 

Ich zit neit dèks allein aan de mörgeskaffe, mer es dat ‘ns passeiert laes ich mich de gezèt of  waat óm mich haer gesjreve sjteit. Mót geer ouch ‘ns doon!

Óm aan te vange mit ’t brood : Oppe tuut sjteit dat ’t ein gans brood is – dat kèns te ouch zeen – en ’t besjteit oet terfmael, water, zónnebloumpitte, bekkeshöffe, lienzaod, meloenzaod,  sojagrutte, terfglute, geplet kaore en gejodeierd zout. Ich zal uch de percentages besjpare.

Mer dat is nog neit alles: dit brood is gevöld en gedekoreierd mit de lekkesjte zoade en pitte, daodoor zit ’t brood vol sjmaak! Estebleif.

Ouch oppe boter sjteit ’t ein en anger: ach versjeie vitamines, gemaak mit richtige  zónnebloumaolig en lienzaodaolig. Haw ich dat neit al eerder gelaeze? Die saorte aolig höbbe gouw vètte, die-s te allein via de voeding bènne krigs!! De firma die de boter maak zèt zich ouch nog ’s in veur duurzame palmaolig.

De 48+ kees besjteit volges de verpakking oet: mèlk – nae toch - zout, sjtremsel, konserveiermiddele en kleursjtóf en bevat mèlkeiwit. Ze is gemaak van weimèlk van kui die tenminste 120 daag in ‘t  jaor, minimaol zös oer van d’n daag in de Hollese wei loupe. Waer of gein waer.

Zo noe bèn ich ech toe aan kaffe: Dae is medium gebrend van twee saorte bone, soepel en gebalanceierd en haet ein sjmaakintensiteit  tössje drie en twelf. Per tas, zónger mèlk en sókker 2 kcalorie. Dat sjtèlt mich gerös.

Ich sjloet aaf mit pindakees. Dat is ein brón van boewsjtóffe, geef dich krach en de eiwitte levere ein biedraag aan de grui van dien sjpiere. Dat mirk ich: es ich vaerdig bèn óm op te rume, zit ich vol energie!

 

Pès volgende waek.

======================================================================                                                  20-06-2018:

KUL-KULTUUR

 

Auvermenkes

Haet emes van uch de  lètsten tied nog Auvermenkes gezeen?

Wie ich dao op kóm? Ich lous get euver eine Romeinse graafheuvel dae in ’t Lömmericherveldj zou höbbe gelaege. Gans vruiger heisjde hae de Auvermansker berg.

Volges ein legende zouwe in daen heuvel in óngergróndsje geng Auvermenkes höbbe gewoond.

Dat ware ein saort kabuiterkes, wovan me zaet dat ze ‘sjnachs de luuj koume helpe. Ze maakde dèks ’t werk aaf dat me euverdaag neit vaerdig haw gekrege. Ze kraope dan oet de berg en pótsde sjtilkes ’t hoes, mólke de kui, sjaore de sjäöp en wesjde de kleier. De luuj mouste waal get aete en sóms kleier klaor lègke veur de auvermenkes.

Die kräötsje, wie ze ouch waal genuimp woorte, wólle neit dat emes ze bekeek. Es se getrapeierd waars, woort daegeine op sjlaag blèndj of mitgenaome nao de berg. Dat lètste gebeurde ummer mit jóng en sjoon maedjes. Die woorte dan nao väöl zuike örges laevend in ein duuster laok trökgevónje, mer de Auvermenkes ware doe veur ummer verdwene.

Es de Auvermenkes geplaog woorte, of ze hoorte ’t loewe van de klokke, dan ware ze zo vertrókke.

Vanwaege dit verhaol (legende) mót de Auveleberg toch waal ein biezunjer plek zeen gewaes. Zeker histories gezeen: Bie de sjtadsoetbreiing is de Auveleberg , ‘ne Romeinse graafheuvel, aafgegrave. En bie de aanlèk van Hoogveldj is dao ein graafvèldj oet de Iezertied gevónje.

D’r zeen vruiger luuj baovenop dae berg oppe brandjsjtapel gezat: in 1550  Remken Ramakers en Palmken Palme en dao haet zelfs ein galg gesjtange!  

En waat te dènke van hotel de Auveleberch en de Aubel Band, die vruiger de Aubelberger Muzikanten heisjde?

De Auvermenkes deige sjus wie elfjes en kabouters toch ouch gaer danse!

 

Pès volgende waek.

============================================================================================

13-06-2018:

KUL – KULTUUR

Oetsjtepke

Waat höbbe veer toch prachtig waer. Richtig waer óm dich op te pakke en d’r op oet te gaon, neit dan? Mit ein gevölde manj  op paad, lekker gaon ligke in ein sjoon wei midde in de bósj of in ‘t Heuvellandj. ‘ne Bal of bouk mit, de zón op dien dèkke. Zandj, water en d’n tied vergaete..

Vruiger gónge veer dèks nao de Brunssummerhei. Vlak daobie kèns te noe sjoon gaon loupe in ’t “blotevuitpark”. Sjoon oettrèkke (zökke ouch) en de óngergróndj ’t werk laote doon. Dat is ein vrie gevuil, kort bie de natuur. En bie de vleige!

Es ‘t raegent maak ’t neit zoväöl oet: me kènt ouch nao de cinema of ‘ne sjprèngtaore of keigelbaan… ‘ch liek waal van de VVV!

Veur al dees oetsjtepkes haet me waal vervuier neudig! Veer hawwe vruiger geine wage; pap haw eine Solex, later Berini. Veer veier kènjer en de mam hawwe same drie fitse!

Mer.. mit goud waer gónge veer te vout nao de Kolleberg, de gevölde manj en ‘ne bal d’r bie. Nao de zandjkoel of de ‘kogelvanger’, dao wo noe de krómbreudjes waere oetgegooid.

Ouch gónge veer nao de Lömmericherbósj. Meistes krege veer ei flesjke van de Molenbron mit. Gazeuse. Prikkel in de naas!

Bie de sjpaortunnel richting Nuusjtad góng me nao d’n trein en auto’s kieke. Véúr ós de Riekswaeg, achter ós ein fitspaad. Zo krege veer de zóndigmiddig óm, kiekentaere nao ’t verkeer.

Mit de (bróm-)fits koume veer wiejer: nao de Bagger in Zöstere, Geulle, Valkeberg, Mesjtreich en ….de Heelderpeel.

“Oppe fits of de Berini / tesj mit zjwömbóks, geine bikini / Heelderpeel is bekans boetelandj / de ganse femieje op ’t zandj…”*

 

(*Oet miene lèste bundel: Sjmerig sjpaor..)

 

=============================================================================================

07-06-2018:

KUL-KULTUUR

Sjlekkegank

Nao gans get jaore plezeier van ózen haof woort ’t tied dat get plante en sjtruuk venuud móste waere. Mit ‘t oug op miene rök en ouch ómdat ich gaaroets gein gruin vingesj höb, höbbe veer ‘ne richtige haoveneier ingesjakeld. De jóng haet mit ós euverlag en mitgedach, ziene pries gemaak en sjoon werk aafgeleverd. De Hydrangea Paniculata, de Salvia’s nemorosa ostfriesland en ouch ’t seiergraas Carex Morrowii en Pennisetum en ’n aantal Vinca Minor sjtaon d’r goud bie. Ich kèn ’t jaomer genóg neit zo goud ómsjrieve es Gé Reinders in D’n Häöf.

Ze sjtaon d’r goud bie…sjtónge mót ich zègke. Ze höbbe ’t gans zjwaor. Eesj al dae raege, hagel, wèndj; daonao fel zón en noe: sjlekke. Ich höb van al geperbeierd : ze vange en op ein wei wied eweg  brènge, mer die verrèkkelinge kómme ummer trök. Of ’t dezelfde zeen betwiefel ich!

Ouch höb ich sjäölkes ingegrave en die gevöld mit beier! Zunj toch. Ich höb nog zachjes “Ein prosit gezónge”, mer óf ze hawte neit van ‘t Alfa beier óf ze hawte neit van miene zank…

Mer, vanmörge höb ich toch zös sjlekke kènne oprume. Volgens mich höbbe ze ‘ne zachte dood gehad. Óm gein probleme mit de sjlekkeleifhöbbesj te kriege bèn ich noe op zuik gegange nao anger muigelikhede.

Ich wós dat ze neit van zout hawte, mer dao hawt ich ouch neit van. Wiejer gezóch en naogevraog.’t Geef allewiele antisjlekke-tape,  lokdoze mit loksjtóffe, sjlekkevalle , sjlekkebarrières van koper of hout en sjlekkekorrels.

Me kènt ouch sjerp zandj, gemale sjelpe,  eiersjaole en zelfs knoflouk gebroeke óm die beester taege te hawte. Of haope dat egels in d’n haof kómme, dat zeen de natuurlike viejande. Of mesjiens toch Gulpener?

Pès volgende waek.

 

===============================================================================================31 mei 2018:

KUL – KULTUUR

Hoesnómmesj

Wie Zitterd 750 jaor sjtadsrechte haw, veur 25 jaor, höbbe ze  op 27 plaatsje in de bènnesjtad de oorsjprónkelike name van de hoezer obbenuuts in gevelsjtein gezat. Die sjtein ware vruiger de veurleupesj van de hoesnómmers van vandaag d’n daag. Sjoon óm te zeen. Ich realiseier mich dat veer te wenig ómhoog kieke, es veer door de sjtad loupe. Want die gevelsjtein zeen eigelik klein kunswerke die aangaeve wo de bekker zien brood verkóch, wo de mulder mael deig male , wo de sjnieder wirkde, enz. Meistes zeen ’t klein sjtein mit ein reliëf en dèks zeen ze ingekleurd mit fel  kleure. Gans get anges es de poscodes en hoesnómmesj van noe.

Allein al in de Lömmerichersjtraot , die óngeveer 200 maeter lank is, zoug ich ei sjtök of teen van die kunswerke. En dan die sjoon aw name d’r bie: Die Crohn, der Raben, Im Mühleneisen, das Kleeblatt, der Falck, das Schwarze Hütgen, die Clock, der Morian, der Roeden Haen…

De meiste van de elf Rieksmonumentale hoezer in de Lömmerichersjtraot zeen oet de 17e en 18e eeuw. Oppe houk van de Begienehaofsjtraot waar vruiger ein poskantoor, ’t pandj is in Neo Renaissancesjtiel geboed. Oppe moer ein sjildering van get Begiene, ómdat me dènk dat in dees buurt ’t Begienehaof haet gesjtange.

Mer ich dwaal aaf en wil uch zeker ouch neit die anger sjoon gevelsjtein van de bènnesjtad ónthawte, die óppe Sjteivig, óppe Mert, Awwe Mert en Kloosterplein en op de Pöt- en Plaksjtraot . Ich höb d’r zelfs gevónje óppe Èngelekampsjtraot ( In d’n aue sies) in de Parklaan bie Casa Maria en in de Hèlsjtraot: der Vorhöll, Paradeis en ’t Wienhoes. Ich bèn d’r óngetwiefeld vergaete, mesjiens kènt geer mithelpe zuike…

Pès volgende waek.

=========================================================================================

24 mei 2018:

KUL – KULTUUR

Oppe häöpe

Die haet ’t oppe häöpe of dae krig ’t oppe häöpe, wurt waal ‘ns gezag. Dat beteikent las kriege van dien häöpe of ónverwachs get vraemp doon. Wie sjprèngende veules oppe wei beveurbeeld.  Mer ’t beteikent ouch waal sjlechte zin höbbe. Mich deig die oetdrökking  herinnere aan ei jaor of drie trök:

“Och, ’t sjtèlt allenej niks veur”. “Daonao zaes te: haw ich ’t mer vruiger gedaon” . “Ich kèn weier bekans alles”. En zo haw jederein zien biedraag en veural zien meining euver mien  aansjtaonde  häöpoperaties.

Ich, ich sjtikde van d’n angs. Noots get mitgemaak, noots ein richtige operatie gehad. Jao, de amandele, wie ich veier waar, in ’t Frans klooster.Ich väöl nog de pien in de kael. Ich waar zo blie mit ‘t ieske dat ich daonao kreeg.

Mer jah, de pien in de rök koum oet de häöpe, zag d’n dokter. En ich leip wie ‘ne sjróbdweil, zag hae d’r bie. De fotoos en scans ware dudelik. Alletwee de häöpe versjlete. Dat koum van ’t sjporte, meinde d’n dokter!

Gesjprekke en óngerzuike van te veure verleipe goud. Ich sjprouk mit de plenner, mit de chirurg, mit de verpleegkundige, de fysio en mit luuj die al nuuj häöpe hawwe of ze nog mouste kriege.

Nao drie maondj oppe wachlies waar ’t zo wied. Op maondigmörge zeve oer mouste veer ós melje. Eesj kreeg ich ‘ne houp pille veur de pien die nog zou kómme en veur de óntsjtaekinge en weier anger pille om taege die eesjte pille te kènne. Pès aan de rögkeprik sjtórf ich van de angs, daonao waar mich al sjiet egaal.

Enfin, alles is goud gekómme, gelökkig. Nae, ich höb ’t neit mee oppe häöpe !

Pès volgende waek.

================================================================================

KUL-KULTUUR

 

column 17-05-2018

 

Plat (;

“Sjrifs doe nog ummer in dat blaedje? Z’ón provinciaal, regionaal, plaatsjelik blaedje! Waat zaes te? Ein lokaal waekblaad? Waaw!  Wae lees noe nog zo get? Nemes toch. Kiek… es ’t noe  ’t AD, de Volkskrant  of de NRC waar of ein blaad dat  richtig weltnuuts brink. Euver de ermoud  beveurbeeld of euver de oorloge die ’t euveral geef, of euver politik, Rutte, Trump en Poetin. Mer zo’n verhäölke in ’t dialek… Dat vilt mich vies taege. Wae lees noe nog zo get?”…

Ich sjrók mit ei vraemp gevuil wakker. Waafereine sjtómme druim haw ich noe weier gehad? Ich perbeierde mich oet alle mach te herinnere wae in mienen druim mitgedaon haw. Zou ’t dae man zeen dae gister…of toch die vrou die lèts häör naas zo optróch wie ze hoort dat ich sjtökskes in ’t ‘plat’ sjreef?

Jao, ich waer dèkser aangesjpraoke euver mien ‘plat’ sjriefwerk. Meistes is me waal kóntent en lees me ’t gaer. Behawve die van vannach dan…

Gelökkig waar ’t mer eine druim. In ’t ech zou ich metein kènne antjwoorde dat ich geine journalis bèn, mer waal emes dae van zien modesjtaal hiltj en dit wilt deile mit de luuj die dat ouch doon.

Bietsjke bie bietsjke koum d’n druim trök. Ich woort  dao-in ouch ‘aangevalle’ dat ich Zitterd nog ummer mit ein -d sjreef, óndanks dat… en dat ich de sjtraepkes op de è en de ó  en de ao en oa dèks verwisselde…

Wie ich deze column nog ’s doorlous, voul mich opèns in euver wae ich gedruimp haw. Emes dae  notabene in ‘ne wirkgroep Zittesj haw gezaete !

Waat me allenej neit kènt druime. Mer ich höb d’r waal weier ‘ne column aan euver gehawte! (;

Pès volgende waek.

=========================================================================================

column 9-05-2018

Zittesj!

 

’t Is weier zo wied. Geer kènt mitdoon aan ’t Groot Zittesj Dictee op 24 mei aansjtaonde in ‘t Mariapark oppe Awwe Mert. Dat is aope óm 19:30, aanvank dictee 20:00 oer. ’t Geit ónger angere euver 775 jaor sjtadsrechte in Zitterd. Mesjiens lere veer d’r ouch nog get van!

Vanteveure behanjelt me de sjriefwies van ‘t Zittesj in ’t kort. Nao ’t Groot Zittesj Dictee is ein klein paus en daonao wurt ’t naogekeke. Jederein kik zien eige werk nao. De deilnummer mit de wenigste faeler wurt oetgeroupe es wènnaer en krig ei sjoon aandènke. Gaer van te veure opgaeve via veldekezitterd@gmail.com. Es geer uch neit opgaef, höb geer gein gegarandeierde plaatsj!

In de waek daoveur kènt geer eur kènnis van de sjriefwies van ’t Zittesj nog mee biewirke. Veldeke Krènk Zitterd wilt uch daobie helpe op de Sjtoumcursus Zittesj. Geer krig dan oetlèk euver de sjriefwies op ein maneier die neit te lestig is, belaof VKZ. Me hiltj zich waal aan de “Spelling 2003 veur de Limburgse Dialecten”. Die kènt geer ouch thoes al bekieke oppe computer: www.limburgsespelling.nl 

De Sjtoumcursus vèndj plaatsj op gounsdig 16 mei 2018 om 20.00 oer in de baovekamer van café Schtad Zitterd oppe Mert.

Mitdoon is veur niks, mer estebleif van te veure aanmelje , veur 12 mei, want zoväöl ruumde is d’r neit. Vol = vol. De cursus wurt verzörg door de secretaris van Veldeke Krènk Zitterd, Patrick Werdens. Natuurlik kènt geer ouch allein mitdoon aan de  Sjtoumcursus en neit aan ’t dictee, of angesjóm!

Ich dènk dat ich ouch gaon mitdoon aan dat Groot Zittesj Dictee. Es awd sjoolmeister … Geweun veur de jóks… Geer wit ‘t: mitdoon is wichtiger ès wènne.

Pès volgende waek.

 

==========================================================================================

column 2-05-2018

Gelök?

 

Op aafsjtandj en mit zjweit in de henj höb ich zaoterdigaovend op miene sjlumme telefoon nao ’t versjlaag geloesterd. En nao d’n oetsjlaag metein L1 opgezat. Veer zeen trök!

 

Ómdat ich geine grote voetballeifhöbber bèn, mer waal ‘ne richtige Zitterder, zou ’t mich sjoon sjtaon óm ein sjtökske euver Fortuna te sjrieve, neitwaor?

Mer ómdat de deadline van dit sjtök zóndigaovend is, kèn ich jaomer genóg niks sjrieve euver ’t gruingaele promotiefees.

Ich kèn mich waal veursjtèlle waat dat geit waere, want in 1995 waar ich oppe mert d’rbie.

En ich weit ouch nog dat in daen tied de kènjer van trainer Pim Verbeek bie ós op sjool zoute, mer ich herkènde dae bèste man neit wie hae ’t aanmeljingsgesjprek mit mich haw !

 

Dit lous ich in Wikipedia euver Fortuna:

Fortuna of Fanum Fortunae, waar de Romeinse godin van zowaal ‘t gelök es van ‘t ongelök. Me sjprik euver Fortuna bona en Fortuna mala, want zie sjteit veur ‘t ónverwachde en ‘t ónverhaopde.  

 

Op ’t logo van ós Fortuna sjteit ze mit eine voetbal en ónger de lènker- erm dreeg se de ‘hoorn des overvloeds’, symbool van grote mach en gölheid. D’r sjteit ouch nog ein zónneraad op. (raad van fortuin = raad van gelök). Ouch ’t sjpraekwoord ‘Fortuna lach uch toe’ is dao van aafgeleid.

 

In de gezèt lous ich eerder dat ós Fortuna Zitterd eine gróp enthousiaste jóng sjpelesj haet, mit ein aeve enthousias trainerskoppel. En deze gróp haet door hel same te wirke bereik waat me neit metein verwach haw: ze kómme volgend jaor oet in de hoogste aafdeiling van ’t betaalde voetbal, de eredivisie. Daomit sjteit Zitterd weier goud oppe voetbalkaart. En dat kèns te neit allein aan gelök toesjrieve!

 

Pès volgende waek.

=====================================================================================

column: 25-04-2018

Oet & Thoes

Dit jaor viert me Zitterd 775 jaor sjtad, want in 1243 krege veer van Walram van Monschau de sjtadsrechte. Wie Zitterd 750 jaor sjtad waar zeen dao ganse buik euver gesjreve. Nao aanleiing van dit nuut jubilei passeiert dit  waarsjienlik ouch.

Niek Bremen, Peter van Deursen en Wim Kallen, de Drie Vertèllesj, höbbe veurige waek al eine sjone bundel oetgegaeve: ”Oet & Thoes in Zitterd”. Verhaole en gedichter, aafgewisseld door sjoon zjwart-wit fotoos/teikeninge van Zitterd.

Ómdat ich, wie-t geer allenej wit, allein in ’t Zittesj sjrief , zult geer d’n titel Oet & Thoes in Zitterd nörges vènje, omraeje dat dit buikske in ’t Hólles gesjreve is en Uit & Thuis in Sittard heisj!

Noe bèn ich geine recensent van angerluujs buiker, mer waal leifhöbber. En zeker es ’t óm buik euver Zitterd geit. Daoróm besjtae ich in deze column get aandach aan deze bundel.  

Ich citeier oet ’t veurwoord: De drie vertèllesj sjtaon aope veur dees welt en dan kómme de verhaole en gedichter van allein… en verhaole euver de wal, de Kolleberg, mer ouch euver de roeibaan… Euver Charles Beltjens en Pieter Ecrevisse…

Ich lous euver wie vraem luuj of zelfs kraoje ós sjtad zeen. Sjoon verhaole wie de sjoester van de Agneteberg en de verzaope knien van de Urselinnehaof, de femieje Kallen en natuurlik euver ózze Teun.  En nog mee en nog väöl mee…

Ich höb ’t in eine toer en mit plezeier gelaeze. Jaomer dat ‘r zo wenig in ‘t Zittesj in sjtóng. (grepke!)

’t Buikske is gepresenteierd op 16 april jl. Mer ’t geef nog mee presentaties ó.a. op 17 juni op ’t festival Geheime Tuinen. Wilt geer ’t besjtèlle? Mail nao niekbremen@gmail.com  

=========================================================================================

column: 18-04-2018

Knotere?

Doe houfs allewiel mer de gezèt  aope te sjlaon en dao  sjtaon ze: leifs opvallend groot en vèt gedrök: allenej negatieve koppe. Of ’t noe geit euver de jeugd van vandaag d’n daag, euver ’t verkeer, euver de sjport, de polletik of ’t alledaags nuuts. Zelfs euver ’t waer leet me zich ummer dèkser euverdreve oet.

Noe kèn ich mich waal veursjtèlle dat luuj muite höbbe mit sjlech waer. Dao höb ich ouch muite mit. Mer óm daoveur eine brief nao de gezèt te sjikke. Of de waerman de sjoud te gaeve en vraoge óm häöm te óntsjlaon. Dat vènj ich toch waal wied gaon.

Ich vuil dat ich mich begin op te reige!...

En dan die ingesjikde breive in de gezètte. Ich dach dat me die breive insjik óm zien of häör meining euver ’t ein of anger  te gaeve of häör of zien ergernis te tuine en neit óm ‘ns flink oet te haole nao anger luuj of ze oet te make veur alles waat voel en nöt is.

Beveurbeeld: es Fortuna ei paar wedsjtrieje achterein verlaore haet - en dat is volges mich al lang neit mee passeierd - wurt de club bekans aafgesjaote door de “journaliste”. Mer dat verangert bènnekort! Zeker weite!

Op d’n tillevies is ’t ouch al neit baeter. Wieväöl zogenuimde praot- en nuuts  programmaas zeen d’r neit die allein mer aafgaeve op toesjtenj en zake. D’n eine “deskundige” wit ’t nog baeter es d’n angere.

Enfin, ich höb mich veurgenaome  mich dao neit mee aan te ergere en haop dat me positiever geit dènke, doon en sjrieve.

Zo, dat mous ich aeve kwiet. Ich haop neit dat ich teväöl geknoterd höb.

Pès volgende waek.

====================================================================================

column: 11-04-2018 Navel

 

Navel

Wie ich lèts mit ein sjtèl aw vrunj door ós sjoon sjtedje leip, koosj ich ’t neit laote óm ‘ns goud te sjtute euver mien Zitterd. Zo passeierde ’t dat, wie veer euver de awwe Mert nao de Basiliek en ’t Mariapark gónge, ich hun wees op ’t kunswerk van Gjus Roebroek: de navel van West-Europa, eh… van Limburg. Jaomer genóg koosj ich ze neit alles laote zeen, ómdat ‘r wages geparkeierd sjtónge, notabene baovenop ’t kunswerk.

Dat brónze monument dat offisjeel “de Stedenwijzer” heisj, lik saer 1994 in ’t plavejsel van ’t plein bie ’t vruigere Dominicaneklooster. De “navel”, ein brónze plaat mit Sittard-Zitterd d’rop gegraveierd, lik in ’t midde en róndjelóm ligke kleinere sjtökker brons mit de naam van veerteen plaatsje womit Zitterd tösje 1243 en 1839 historiese benj haet gehad. Ónger angere Paries, Monschau, Zöstere, Jülich, Düsseldorf en Luuk. Woróm percies die jaore? In 1243 kreeg Zitterd de sjtadsrechte en in 1839 góng ’t euver van ’t Belsj nao Nederlandj.

Wie’t keuninkriek der Nederlande gesjticht woort en ze eine naam zóchte veur de zudelikste provins, besjlaot keuning Willem I dat de naam Limburg zou waere, sjus wie ‘t awwe hertogdom Limbourg aan de Vesdre.

De hertog van Limburg haw in de 13e eeuw maar ein paar sjtökker landj, wo-ónger ein sjtad: Zitterd. Zitterd is daoróm de einige sjtad in Limburg, die vanoet de gesjichte mit rech “Limburgs” genuimp kènt ware! En daoróm ouch nuimp me Zitterd ouch de navel van West-Europa eh…Limburg.

Zo sjnoef uch dat mer!

Zelf zeen ich óze mert mee es navel: bekans gein verkeer, väöl gesjefte óm dich get te drènke en te aete, ein sjtandjbeeld, sjoon gevele en nog väöl mee….

Pès volgende waek.

=======================================================================================

column: 04-04-2018 Belaoke

KUL-KULTUUR

 

Belaoke

Es geer dit laes, is ’t bekans Belaoke Paosje. De paosjtied is dan aafgesjlaote. Ich höb opgezóch waat ’t percies beteikent. De latiense naam is Dominica in albis, zóndig in witte kleier. De paus dreeg dan eine sjpesjaal wit satiene sjouwersjtök (mozetta) aafgezat mit bóntj. Waat me neit allenej op ’t web vèndj!

Euver de päöl heisj Belaoke Paosje dan ouch  waal Weisser Sonntag. Daen daag wurt ouch Quasimodo-zóndig genuimp, nao de beginweurd van ’t gezang:"Quasi modo geniti infantes..(wie pasgebaore kènjer)". Neit te verwarre mit de Italiaanse Nobelwinnaar Salvatore Quasimodo of mit de klokkeloewer van de Notre Dame!

Neit dat ich Latien kèn. Mer ich höb waal ‘ne tied gezónge bie ’t vruigere Michielskoor in de sjtad. Veer zónge dao meistes Grégoriaans. Wie ich pas bie ’t koor waar, krege veer op zóndigmörge lès van dirigent Albaèr in dat Grégoriaans.

In de Patesjkirk… Lang geleje zóng ich hie in ’t mannekoor, wae waar doe ouch weier meneer pesjtoor?‘t Gregoriaans waar mich neit ónbekènd, in Albaers kleske woorte veer daomit verwènd. Rippeteiere deige veer baove, in de zaal en zènge, bie d’n órgel, op ’t oksaal. Ich weit dat de note op veier lienkes sjtónge en ouch dat veer jaorliks op koorreis gónge. Ein sjoon kestuum woort mich aangemaete en dan op reis: sjpas, beier en goud aete. Veurdat ein mès goud en waal waar begónne, hawwe veer al väöl sjoon sjtökker gezónge.

In ’t jóngste blaad Sittards Verleden sjteit ein fejn sjtökske euver de heilige van de St.Michielskirk, oftewaal de Patesjkirk. Naeve sjoon beelde kènt geer dao ouch sjoon rame zeen. Ich herinner mich dat es de zón vol op die sjoon rame sjeen, ich dèks wegdruimde en vergout te zènge!

======================================================================================

column : 28-03-18 Zomertied 

KUL – KULTUUR

 

Zomertied

Ich lous dat  in 1916 de eesjte zomertied hiej woort ingevuierd. Pas bie de aoligcrisis in 1973 gónge mee Europese lenj dat doon. Jeder jaor opnuuj kèns te de veur- en naodeile van dae zomertied laeze in gezètte en weitensjappelike tiedsjrifte. ’n Feit is dat de beeste zich neit vanzelf aanpasse. Ze zulle neit opéns ein oer eerder opsjtaon, dènk ich.

Aafgeloupe zaoterdignach waar ’t ouch weier zo wied: de zomertied is ingegange.  De klok ein oer veuroet gezat, dus ein oer minder sjlaope. Eerlik gezag höb ich dao wenig van gemirk. Mer sómmige luuj höbbe d’r wirkelik muite mit óm zich aan te passe aan ein verangerd daagritme. Veural kènjer, awwere en zgn. aovendluuj.

Ich weit nog dat  - wie ich nog wirkde - väöl kènjer te laat op sjool koume in ’t begin van ’t invuiere van de zomertied. Mer ich gluif ouch dat ‘r ouch awwesj en kènjer bie ware die daovan profiteierde ! “Meister, veer hawwe de wekker neit ingesjtèld oppe zomertied”. Jao, jao…Wae geluif wurt zelig.

Aafgeloupe waek is de lente begoosj. Ouch dao höb ich wenig van mitgekrege. Bèn waal al twee keer oetgelitsj euver de reste sjnee in d’n haof.

Ich höb ei gedichske d’reuver gesjreve: vuil ‘t vruigjaor:

ich zeen de eesjte krokusse gael en blaw tösje de lètste sjnee - ich ruuk ein zachte sjoel raege die de aerd plaog, gans aeve mer - ich heur wie de veugelkes zèngentaere sjnäöre van sjtroek pès boum - ich pruif wie de vreche eikhoorn zich tegoud deit aan de toevallig trökgevónje neut - ich zeen wie de eesjte kroenekrane mit kreftige sjlaeg hoog euvervleige - ich vuil 't vruigjaor

 

===============================================================================================================

 

column: 13-02-2018 Hoeshawte

 

KUL-KULTUUR

Hoeshawte

Wie hae pensionado woort, moosj het d’raan wènne dat ze jederen daag mit z’n tweeje in hoes ware. Mer…zie koum zie op ’t idee óm häöm opdrachte te gaeve óm ’t hoeshawte nog baeter te doon verloupe. En óm häör get te óntlaste, zie waar jao ouch eigelik mit pensioen!

Dao sjrók hae van. Dat haw hae jao nooits gedaon…Jao, de voelnis boete zètte, de tweewaekelikske gank nao ’t sjtort, ’t graas sjnieje, de hègk sjaere en de op zaoterdig de wage wesje deig ‘r al jaore. Mer bènneshoes floepde ‘t nog neit zo goud. De wesj doon, sjtrieke, pótse en kaoke, dat loug häöm neit. Jao water en ’n eike kaoke en de aerpel sjèlle, zo aaf en toe.

Mer dao koum verangering in wie hae in ein tiedsjrif lous dat manne die thoes mithólpe gezónjer en vitaler woorte en langer zouwe laeve es manne die thoes niks deige. Hae vónj ’t waal vraemp dat ‘t tiedsjrif sjus op die pagina aopegesjlage loug, mer zóch d'r wiejer niks achter.

Vanaaf daen daag leit zich de sjpuil- en wesjmesjien oetlègke, ’t in zien ouge onneudige versjil tösje witte en kaokwesj, leit zich vertèlle wie lang de aerpel mouste kaoke en wie me sjproete en bloumekoul gereid maakde, wie eine nuje zak in de zuiger góng, welke sjlechter en bekker de billigste en bèste waar enz.enz.

Na ein paar waeke leip alles nao wunsj.Hae sjleip ouch sjtökke baeter, ómdat ‘r saoves kepot waar!

Op ‘ne gouwen daag koum häör vrundjin ’t tiedsjrif trök haole en hae heurde zien vrouw nog sjus zègke: “Danke ouch, ’t haet goud gewirk”. ’t Pitsjuigske dat ’t daobie gouf waar gans dudelik.

 

===================================================================================