Home » Verhaole

De wermde van dien modesjtaal

 

’t Sjaelt nogal get in welk awwesjhoes dien weigske haet gesjtange. En is ’t ouch neit egaal wo dat waar. Awwesjhoes en wo-ste gebaore bès zeen bepaolend veur dien toekóms.

Wae in Limburg is gebaore haet de vogel aafgesjaote.

Ós provins is riek en goud bedeild - neit allein mit ’t zjwarte (vruiger) en witte (noe) goud - me kènt hie alle kènj oet waat betruf opleijing en sjtudie en de kwaliteit van ’t laeve kènt zich maete mit de bluijende, glooiende prach van ’t landsjap.

Hie wone de gelöksveugel van de laoterie die laeve heisj.

En of dat allenej nog neit genóg rae is óm kóntent te zeen,  geef ’t ouch nog es sjlaagroum oppe vlaaj: de wermde van dien modesjtaal.

Die taal geef jedere sjtad en jeder dörp, zelfs jeder laok, häör eige kleur. Zo wurt Limburg geseierd door eine raengebaog van kleure en de taal zörg sjus wie de loewende klokke veur eine bandj dae me nörge mit kènt vergelieke.

De luuj die hun modesjtaal gebroeke, doon dat in leif en leid, in de sjtilte van ’t hart en ’t laweit van de feeste.

Die taal verdeint ’t dat veer häör verwènne en dat veer ze doorgaeve aan ós  kènjer en kèndjskènjer. Of dat noe vertèllentaere gebeurt of gesjreve, da’s gans egaal.

 

(Zittesj)

 

©John Hertogh

 

===========================================================================================

Alles is muigelik. Waat muigelik is, gebeurt. Alles gebeurt. (Harry Mulisch)

 

De lèste kilomaetesj bergop valle Zef zjwaor. De zjweitdröppele  sjtaon op zien luppe en gótsje häöm de rök aaf. Gelökkig sjteit daobaove weier e benkske. Es d’r Hens neit zoväöl vertèld haw - en hae neit zo lang gezjwege - ware ze noots baove gekómme. Jao, dae Hens. Mit zien verhaole heil hae de moud d’rin. Zien verhaole euver vruiger, de eesjte leifde, de koele en koelpiete en de hermenie. Moelejan koosj ziene tweede naam zeen. Mer ’t waar eine feine kael. Door die vertèlsels vergout Zef muig te waere. Ze leipe noe al bekans veier oer naeven ein.

 

Zef haw op de eesjte rösplaatsj mit Hens oppe bank gezaete. Dae haw zien flesjke water oet de henj laote valle en vloukde : “Hiemmelharelement!”

Zef keek op en wós metein dat ziene naober neit oet Mestreich koum. Wie d’r Hens begoosj te vertèlle, wós hae ’t gans zeker. Vanaaf de rösplaatsj hawwe ze same wiejer geloupe.Ze kalde euver ’t waer, de doeve en euver ’t voetballe van Rapid en Sittardia.

 

“Dat woar mennieg jöarsje jeleie, wa Zef.” “Jao Hens en doe gouf ’t óch geine rotzooi ónger de supportesj, wie op vandaag.”

“Doe has reët, Zef.”

Mer wie d’r Hens  vertèlde dat ziene zoon dèkser nao Roda JC góng kieke  begoosjte ze zich get te vreigele.

“Dat is pas ’n kloeb, wa. En vier hant ooch nog ’t sjunste sjtadion van Limburg.”

“Jaozeker”, gouf Zef trök, “en de vot vol sjoud.”

Ziene Jeun waar veur Fortuna, de eesjte profclub van ’t landj.

Zo sjtechelde ze zich, kilomaetesj lank. Mer aan de blinkende uigskes koosj te zeen, dat ze alle twee sjpas veur veier hawwe.

 

Wie ze trök ware bie de kafee  pitsjde ze nog e paar glazer beier en oute eine knapkouk. Bie ’t aafsjeid zag d’r Hens: “Kóm jeleëjentlieg ins erum.” Ze gouve zich adresse en tillefoonnómmesj en gónge heivesj, Zef nao zien Zitterd en d’r Hens nao ziene heimat.

 

De ME-wages mit sirene en zjwejleichter rieje aan beidskenj van de hónderde supportesj, wovan de meiste mit zjwart-gael vane  en vlagge zjwejje. Ze loupe forsj door en sjreve wie de verkes nao jederein langs de kantj. ‘Roda, Roda, Roda los mar joa!’ en ‘Ein jool is ein jool!’.

Bie de päörtjes van ’t sjtadion waere ze ein veur ein gefouilleierd en lènks en rechs wurt emes apaart genómme, ómdat ‘r ein flesj beier, sjnaps of vuurpiele nao bènne wilt sjmókkele. “Doog nit zo siemperlieg, éé flesjke beer.”

Op eine aafsjtand fluite en sjreve ‘die van de euverkantj’ jedes keer es eine gepak wurt. Aaf en toe vlug eine sjtein of sjtek door de lóch, wo-op de plisse drek reageiere. Die höbbe gein kómpasse; de supportesj vleige dan alle kenj oet.

 

Ónger de wedsjtried blif ’t gelökkig vrie röstig; pès de man in ‘t zjwart in de viefentachtigste menuut ein rooj kaart geef aan de midveur van Fortuna.  “Sjeids…dae haet toch niks gedaon!”

Mer dan is de bók gans vèt. Kösses waere op ’t veldj gesjmete, sjtuilkes es waope gebroek. De sjläöndesj klömme euver de iezere sjtankètsel. De stewards perbeiere taenge te hawte, mer dat lök neit gans.

Mit d’n oetsjlaag 1-1 is bekans jederein kóntent; op de tribunes blif ’t aevel onröstig. De supportesj zuike zich en de men van de ME weier op, veur eine veldsjlaag, erger wie de Sjlaag in de Kemperkoel.

 

“Hei sjmale maak dich neit zo breid!” Hae vuilt eine helle gemeine sjlaag op ziene rök.  “Gank oet de waeg doe sjaele daakuul.” Eine sjlaag op ziene kop, kènt hae neit pareiere. ’t Duzelt häöm. “Dees tribuun is allein veur koempels!”

Hae kik of ’r neit weg kènt, mer ze kómme beusjtelentaere van alle kenj. Wham, noe rech op zien sjouwesj. Hae vilt tösje twee aafgebraoke sjtuilkes. Dao kraak get.Nao veure Fortuna! Roda, Roda!

In de ouge van de supporter naeve häöm zuut hae dezelfde angs die hae op dit moment vuilt. Hae reik nao häöm óm te helpe…

 

In Zuyderland  waere twee jónges bènne gebrach. Ze gaon nao de operatie op de intensive care. Dao ligke ze noe naevenein aan ’t infuus en versjeie anger sjlengskes en apperate. Op ‘ne sjtoul tösje de bèdder lik ‘n doorzichtige plestik tuut mit ein vaan vol bloud. Van wafereine club, is neit mee te zeen.

De zöstesj en verplegesj loupe op en aaf. Oppe gank wachte get luuj op de chirurge die de jónges sjus geopereierd höbbe. Wiedeweg heurs te väöl laweit en sirenes…

 

Es de tillefoon geit sjravelt Zef sjlaoperig op oet ziene sjtoul.

“Mit mich”, zaet ’r en op sjlaag betrèk zien gezich. “Ich kóm.” ’n Kerteier later is hae in ’t Orbis en wurt op de gank opgevange door emes van Fortuna. Dae vreeg of hae de vader is van Jeun Köstesj.

“Jao, wo is miene jóng?” Eine broeder löp mit häöm mit nao de IC. “Geer kènt mer effe kieke, veer hawte ze veurluipig nog in sjlaop.”

Zef sjrik van waat hae zuut. Dao ligke twee patiënte ingepak wie mummies.

Zef is zo verpópzak dat ’r eesj aan ’t verkeerde bèd sjteit.  “Hiej lik eure zoon”, wis de broeder.

”En waem is dit dan?” De verpleger zaet dat ze nog neit höbbe kènne oetzuike wae dae jóng is. Mer noe mót Zef toch ech vertrèkke. De jónges höbbe rös neudig.

Sangerdaags, op bezuik,  heurt Zef waat passeierd is. De twee  jónges koosjte neit op tied eweg kómme. 

Jeun kump effe biej mer vilt metein weier in sjlaop. Zef sjrik, mer de zaalarts sjtèlt häöm gerös: “Alles kump goud, ’t haet allein zienen tied neudig.”

 

Veurdat Zef heivesj geit, drènk hae zich nog ein tas kaffe. Es hae opsjteit óm te gaon, zuut hae emes in de aope deur sjtaon.

 

“Nè wa Zef, doe wils miech toch nit wiesmaache dat miene Joep dao naeve diene Jeun lik?”

 

=========================================================================================

 

Zóndigdemiddig.

Zie zout echesjteveur biej häöm achter oppe fits. Mit twee erm haw ze de grote, zjwaore  reite manjel mit bóntje bloume sjtevig vas.

Hae trapde zich ‘ne pókkel  wèndj-in en berg-op. Veur de zoväölste maol vaegde hae zich de zjweit van ziene vuurroje veurkop aaf.

Hawverwaege gouf ‘r op en trapde forsj op de rem.

“Waat deis te noe?”

“Pff, ich kèn ech neit mee.”

“Hè hè, dan loupe veer mer wiejer; gaef mich de fits, die manjel is mich te zjwaor. Wae is ouch in Godsnaam op ’t idee gekómme óm zó’n manjel …”

“Jao, jao, ich weit ’t noe waal.” 

 

Ze leipe knoterentaere wiejer, hae mit de bloume, het mit de fits, alletwee mit de moel bekans oppe gróndj.

Baovenaan de berg zatte ze zich op e benkske óm te raste. Ze zjwege.

Hae keek nao de zjwerbelkes die in de lóch de koutelebout sjlouge en het wiebelde get mien häör bein baove ’t frisj gemejde graas en wreef zich zach euver häör buukske.

Wie de kirkklok  loewde keke ze alletwee tegeliek op de oer en sjpróng hae metein op.

“Nóndedju, ‘t is al elf oer gewaes, veer zouwe  óm hawf twelf...”

 “Ich heur häör al zègke”, zag ’t mit ei sjtömke: “Veer hawwe toch óm hawf twelf aafgesjpraoke en ..dien zöster is ummer op tied en ..noe is de sop bekans kawd.”

“Och, sjei toch oet, doe geefs toch niks om häör sop. En ouch niks om ós Fien. Mer te zjwiege euver Frits. Doe koosj waal get taenge ze höbbe. Noe pak dich die bloume en zèt dich weier achterop.” Waat zie trökzag versjtóng hae gelökkig neit.

 

Wie ’r de sjtraot in fitsde zoug hae de mam al in de deur sjtaon; 's zóndigse sjolk óm en 't gezicht tösje zös en zeve. Toch bedankde ze häöm veur de bloume en kreeg het ei sjlap hendje mit ei vies gezich.

 

Mam zat de manjel op ein dösjke achter de riej trouwfoto’s  van zien zöster en zag metein: “Kiek ’s waat ich van Fien en Frits gekrege höb. Ein zilvere kètting mit kralle, richtige parels”. Oet fatsoen bewónjerde ze alletwee häören aanwins. “Sjoon” bromde hae en het dach: “Waat eine kirmespröl.”

 

De sóp waar inderdaad kawd, de kawsjottel lauw en de kaffe pensenterger. Wie ze de tejjer ophaolde, leip zösterleif nao ein gesjmeicheld: “Kèndj, kèns te mich effe helpe?” achter de mam aan nao de keuke. Ze bleve gelökkig lang eweg.

Mer intössje zoute zie opgesjeep mit dae zökkezeumer van ‘ne  zjwaoger, dae wie ummer deig esof ‘r thoes waar. Hae zout al in de bèste sjtoul en sjödde zich sjus eine jónge in. Of die angere misjiens ouch get wólle drènke, koum neit biej häöm op.

Hae kalde eesj euver zichzelf en ’t waer en begoosj daonao te sjtute euver ziene jóng en wie goud dae ’t waal neit deig oppe sjool en biej de hermenie… En hae sjödde zich mer weier ’s get in.

 

Wie de mam en Fien zich d’r biej zatte woort ’t pas richtig gezèllig! Mam keek häören zoon aan en begoosj:

“Wienee gaot geer noe entjelik trouwe? ’t Is ein sjanj dat geer al zo lang samewoont. ’t Gans dörp kalt euver uch. En wie mót dat es ’t kèndj kump?” Daobie keek ze mit ein nöt gezich nao ’t róndj buukske van de vrundjin van häöre jóng.

“Mam dao kalle veer ’t nog waal ’s euver, “ perbeierde hae veurzichtig, mer zie góng geweun wiejer: “Wits te neit mee, wie sjoon de broelóf van Fien en Frits waar en de duip van de jóng?” Häör ouge woorte vóchtig en ze pakde de handj van häör dochter vas.

Dat góng häöm noe toch te wied. Wie gesjtaoke sjtóng ‘r op. “Jao, dat weit ich nog gans goud, mam, want tösje de broelof en d’n duip zoute mer e paar waeke”. ’t Waar inèns gans sjtil.

Fien keek de mam aan en pakde zich alvas eine sjnoefplak. Mer veurdat ’t zich de traone koosj wegvaege, waar häöre brouwer en zien maedje vertrókke.

 

=======================================================================================

 

Trio fanfaar

 

Jeun , Joep en Frits sjtónge naevenein aan de teek, achter in de zaal. Ze zougen ein zate hermenie die mit hun lèste optraeje van d’n aovend de ganse zaal oppe kop zat. De bläözesj gónge mit hun träöte van lènks nao rechts, van ónger nao baove en trök. Daobie blouze ze ouch nog eine kreftig sjtökske meziek. Nao aafloup bleef me klatsje en ‘Zugabe’ roupe…

 

Wie ze hun lèste glaas laegdrónke en heivesj wólle gaon, vrouge de drie aw kammeraode zich helop aaf of zie dat ouch nog zouwe kènne lere. Dat bewaege zou nog waal gaon, dachte ze, mer dat träöte!  Emes van de fanfaar, dae de beierglazer sjpuilde, kreeg dat mit en neude ze oet óm èns te kómme loestere en kieke nao de rippetiesie.

 

‘t Bezuik aan de fanfaar beveil ze goud. Die sjpeelde op verzuik ’t nuutste vastelaovesleidje en ‘t besjtuur gouf de neudige rundjes. Nao de rippetiesie besjlaote ze dan ouch ’t te perbeiere.

Eesj woort oetgezóch wae welk instrumènt kreeg. Frits, de meis forsje van de drie, kreeg eine tuba in de henj geduud, ofsjoon hae leiver ein klarinèt haw gehad. Want hae haw jao blokfluit geblaoze! Wie häöm vertèld woort dat ‘n klarinèt neit bie ’n fanfaar heurde, waar hae kóntent. Jeun, dae get fiener waar oetgevalle en ouch get sjmaler luppe haw, kreeg eine hoorn en Joep kreeg ein trómpèt mit ei paar blutsje. Hae keek eesj get lestig. Mer volges de instrumènteman klónk die träöt wie nuuj.

De drie wóste neit dat dat de ènnigste vrie insjtremènte van de fanfaar ware…

 

Aafgesjpraoke woort dat ze op gounsdigaovend lès zouwe kriege. De meziekjóffer waar jónk en blóndj en gouf zo fien lès dat ze de volgende gounsdig mit opgepótsde träöte zelfs ein hawf oer te vruig versjene! De sjalevaegesj. Fanatiek bleize ze alwaekes en mochte doe mitsjpele bie ’t jeugorkès en in ’t Krisensemble, dat op Krisaovend ónger de päöl sjpeelde. Greutsj dat ze ware…

 

Nao bekans ei jaor lèsse krege ze ei pak en patsj aangemaete. Mer d’n aovend  dat de sjnieder de maote koum opmaete, waar Jeun neit dao. Wie ze häöm opbelde wo d’r bleef, zag ‘r mit ein geknepe sjtömke dat zien Annie neit wól dat hae, houfkirkmeister zeende, mit z’ón apepekske euver sjtraot zou loupe. Hae meljde zich dan ouch gans aaf en zou de hoorn trökbrènge. Wie Joep dat heurde vroug ‘r metein of hae dae hoorn moch kriege, want zó’n geblutsjde träöt sjtóng toch neit bie ein nuut uniform.

En zo passeierde ‘t.

 

Hun eesjte officieel optraeje zou de percessie van de kemuniekènjer waere. Ze sjpichde zich d’r op. Mer eesj mouste ze proufloupe oppe plej achter de fanfarezaal. Die van de drumband deigen ’t waal aeve veur.

Joep vónj, en es awd-soldaot koosj hae dat weite, dat dat marsjeiere väöl baeter koosj. Daaoróm booi hae aan óm ze dat èns goud te lere. Mer dat voul neit goud in de gróp, Joep meljde zich nog daezelfde aovend getraoje aaf en leverde metein kestuum en hoorn in.

 

Thoes vertèlde Frits greutsj dat hae es ènnigste nuut lid mit zou loupe mit de percessie van zien kleinkèndj. Mer de ganse famieje voul euver häöm haer. Wie zou dat oetzeen, es ‘t kèndj zónger de opa de percessie leip. Alle anger opa’s en oma’s leipe waal mit. Nae, d’r voul neit euver te kalle: Hae góng mit de percessie mit, mer neit in de fanfaar.

 

En zo koum ein ènj aan de  muzikale loupbaan van Jeun, Joep en Frits. En de fanfaar bleef zitte mit twee nuuj kestuums en drie aw träöte.