ÓS MODESJTAAL 2026
==========================================================================================
De rubriek Ós Modesjtaal, in ‘t Zittesj dialek door John Hertogh 6e jaorgank – augustus 2026 nr. 81
En vanwaege de zomervakans nog ein awd, mer bewirk sjtökske:
Gans toevallig bèn ich lèts ein weekend nao ein richtige waereldsjtad gewaes: de houfsjtad van ós landj: Amsterdam. Eigelik neit gans toevallig, veer woorte getrakteierd op ‘n euvernachting - mit toneelveursjtèlling in ’t Bellevuetheater - in Amsterdam. Mee es 3500 hotels geef ’t dao. En bekans 180 versjillende nationaliteite. Dat heurs te en zuus te de gansen daag óm dich haer.Wie veer ós hotel mit behulp van de tomtom hawwe gevónje en de wage in de parkeiergeraasj hawwe gezat, woorte v’r in ‘t Èngelsj óntvange! Naodat de kóffesj op de kamesj ware gezat en v’r ós de zaak ’s goud bekeke hawwe, gónge veer get aete. Mit de tram natuurlik. Dat waar lang geleje! Gelökkig lag de vruntjelikke kaertjesverkuipster ós dudelik oet wie veer ein daag-kaart koosjte gebroeke. ‘Vergaet neit óm ummer in- en oet te checke, gouf ze ós mit eine breije lach mit. Ich zoug ze dènke: toeriste oet Limbolandj. Mit z’n veiere sjtónge veer veur ’t lokèt, mer nemes achter ós duujde of waar óngedöljig. Ómdat ich get op miene perpluuj leunde kreeg ich ouch metein ein zitplaatsj aangebaoje! Ouch bie ’t in- en oetsjtappe gein agressie, ein en al vruntjelikheid. Veer vuilde ós richtig op ós gemaak. D’n eesjte man dae ós in de tram aansjprouk - waarsjienlik ómdat veer Zittesj kalde – waar emes oet Midde Limburg, dae aevel al twintig jaor in de houfsjtad woonde. Hae vónj ’t fejn óm ós dialek te heure en sjprouk mit väöl leifde euver zien sjtad, mer begreep ouch dat veer ’t waal erg drök vónje! Waat wilste ouch: zaoterdigaovend in Amsterdam! Bie ’t oetsjtappe wunsjde hae ós nog ‘ne gezèllige aovond. En dat woort ’t ouch...Nao ’t sjmakelikke dinee noume veer ‘ne angere tram nao ’t Leidseplein. Ouch in dae tram koume veer mit ein vrouw, van oorsjpróng Limburgse, aan de kal. Ze koum oet Haelder, haw in Mesjtreich en Utrech gewoond en noe al jaore in Amsterdam. Mer dialek sjprouk ze neit (mee). Op ’t Leidseplein waar ‘t baeregezèllig. Waat ein luuj, waat ein geure en kleure. Jaomer dat veer neit lang koosjte blieve: ’t theater reip! Nao de prechtige veursjtèlling tórvelde veer, muig van ’t trampele en alle indrökke ’t bèd in. De thoesreis verleip zónger perbleme en veer noume ós veur vlot trök te gaon nao die waereldsjtad!
Pès de volgende maondj! Dan kump ein nuut sjtökske.Blief gezóndj. Reacties, vraoge, tips: johnhertogh@gmail.com
===========================================================================================
Ós Modesjtaal : Van koeterwaals pès koete
6e jaorgank – juli 2026 nr. 80
Ein rubriek euver ’t gebroek van ós modesjtaal, dialek, plat. En vanwae-ge de zomervakans ein awd sjtökske:
Ónversjtaonbaar kalle
Ich heurde lèts emes euver ós dialek kalle, dae haw ’t euver koeterwaals. Dat beteikent zoget wie ónversjtaonbaar gebrabbel. Bèn mer neit in discussie gegange... Höb waal gezóch nao dat woord. Waarsjienlik kump ’t oet ’t Dutsje Kauderwelsch mit de beteikenis: de taal die gesjpraoke woort in Chur, in Tirol Kauer genuimp, en die door de naoberlenj neit te versjtaon waar. Welsch is ‘t zelfde woord es ‘t Hollese Waals en ‘t Èngelsje Welsh en geit trök op ‘t woord womit de Germane hun Keltiese naobervolke benuimde.
Sjnoefplak of tesjeplak
Me haet ’t waal ’s euver ein koetnaas, koetnelles, sjnoterkuke, sjnoterprie, sjnoterdöppe, koetaap of sjneuzelke. Allenej weurd veur ein klein jungske mit ein sjnoternaas. Koet is sjnoter. ’t Dutsje woord Kot beteikent drek, keutel of sjnoter. Gans vruiger zag me in Zitterd: D’n erme sjmit ‘t eweg, de rieke sjtik ’t zich in de tesj (gebroekde eine sjnoefplak).
Kwiswoord en gezègkdes
Ein anger woord veur sjnor waar: koetebremser. De naas oetsjnoeve is gans get angesj es zich de röksjtrank oetsjnoeve! In eine kwis van Veldeke en de gezèt vónj ich ’t woord koetele. In Zjwame zou dat toesje beteikene. Mer ich heurde ouch: de koet opzuike, sjlaope gaon. Koet zeen ouch de eikes van ‘ne vösj. In ’t Holles: kuit. Op sjool woort dèks gekuit, oftewaal väöl lol gemaak. En neit allein door koetnaze. Koet woort ouch waal es kuit gesjreve mit de beteikenis: naas. Doe mós dien kuit neit euveral insjtaeke. Sjoon die gezègkdes. Ich höb d’r nog mee: Doe krigs eine sókkere niks mit eine lange sjtart, woort gezag taenge emes dae door zien gedraag gaar niks haw verdeind. Of: Loup nao de maon en plök sjtarre, laot ze valle dan höbs te kralle…
Pès de volgende maondj! Dan kump eine gans nuut sjtökske.
Blief gezóndj. Reacties, vraoge, tips: johnhertogh@gmail.com
==========================================================================================
ÓS MODESJTAAL juni 2026
6e jaorgank – juni 2026 nr. 79
Ein rubriek euver ’t gebroek van ós modesjtaal, dialek, plat, Limburgs…
door John Hertogh i.s.m. Veldeke Krènk Zitterd-Gelaen-Bor
Mee aan de vaan hange es de percessie waerd is.
Ein awd gezègde, dat beteikent dat me mit väöl behej van ein biezaak de houfzaak wil make. Zoget wie van die moes en daen aolifant. Vruiger zag me es diene sjnoefplak oet dien tesj hóng : de vaan hink oet. Noe gebroek me meistes pepiere zakduik. Al lang veur de coronatied! En es ’t humme oet de bóks hóng zag me ouch waal ‘s: de Dutsje vaan hink oet, of zónge: “Humme d’roet- zuut neit oet- alle kènjer lache dich oet!” Noe liek ’t waal mode te zeen óm ‘t humme oet de bóks te hange. Teminste es me nog ummes dreeg.
De vaan oethange of de vaan oetsjtaeke.
In dezen tied hink jedere gesjlaagde ein vaan of vlag oet van zien eige sjool, want jeder sjool haet vandaag d ’n daag waal ‘n eige. ’n Saort reklaam. Veer perbeierde vruiger de sjoolbuik te verkoupe óm get mee vakansiegeldj te kriege, noe hink me ze dèks mit sjrifte en tesj waeke boete aanne vanesjtek pès ze d’r aaf valle. Es me blie is dat eemes vertrèk zaet me: veer sjtaeke de vaan (of de bessem) oet! En taengen ‘ne lange magere minsj zag me: doe vanesjtek.
Ein sjtök in de vaan höbbe.
Wie ich sjlaagde veur mien eksame es óngerwiezer, lang geleje, höb ich mit ’n aantal vrunj ein “fuif” gehawte. In de kelder van ’n aw boerderie drejde v’r meziek en drónke get kratte beier laeg, hawwe ’n sjtök in de vaan en sjmörges ‘ne kater. Vaan is ouch eine awwe beiermaot: veier kanne of óngeveer vief liter.
Vaandel of vendel.
Vaan beteikent eigelik niks angsj es douk en is sjus wie de vaandel of vendel, ein sjtök douk mit ein teike of bepaolde kleure. Ouch hermenieje, fanfares, sjötterieje, kirke, vastelaoves- en anger vereiniginge höbbe de sjoonste vane, sóms ouch vaandel of vendel genuimp. Ein anger woord veur vaan is ouch wèndjwiezer.
Pès de volgende maondj! Blief gezóndj. Reacties: johnhertogh@gmail.com
============================================================================================
ÓS MODESJTAAL
Ein rubriek euver ’t gebroek van Ós Modesjtaal, dialek & plat, door John Hertogh oet Zitterd
6e jaorgank – mei 2026 nr. 78
Mei, bluijmaondj, meiboum, herdènkingsmaondj, mei
Maius (Latien), Mai (Dutsj en Frans), May (Èngelsj), Maj (Deens, Noors, Zweeds), Mayo (Sjpaans), Maio (Portugees), Maggio (Italiaans), Mayis (Turks) of Toukokuu (Fins). Allenej name veur mei. Dèks wurt verweze nao de lente: Primo vere (Lat), Frühling (D), Spring (Eng), Printemps (Fr), Primavera ( It, Sp & Port), Ilikbahar (Tu) of Kevät (Fins).
Waarsjienlik kump ’t woord lente van lentinmanoth (1050) of leinten (1240) en wurt in verbandj gebrach mit ’t lenge van de daag en ’t verlange nao ’t veurjaor.
In Zitterd zag me vruiger de oethawt en in Remunj oetergaonstied. Me zaet ouch vrui(g)jaor en natuurlik veurjaor. De meikever wurt ouch waal mölder, möldeneer, meikevert, groond-zuker of kappesiender genuimp. En taege ein sering zaet me nog ummer meibloum.
De meiboum is ein symbool veur vruchbaarheid en wurt dèks opgerich róndj 1 mei. Veural in Zuid-Limburg, in Mergraote, Noorbik, Mheer, Bannelt, Eckelder en Valkeberg wurt dees traditie in ere gehawte.
Euver bloume en beeskes in mei. Óngeveer 1000 jaor v.Chr. wós me al dat insekte op seyck aafkoume, dat wees op get waat veural veurkoum bie luuj mit sjteinzjwaere (sjteinpuiste). Róndj pisbloume, die ouch gawstónge, kèttebloume of paesjbloume waere genuimp, vintj me ouch dèks aomzeike, oftewaal zeikwurme (miere). In ’t woord zeikwórm sjteit zeik veur ’t mierezoer. Of die insekte ouch op pispötjes (akkerwinde) zitte weit ich neit...
Piskieker en kèttebloume. ‘ne Piskieker of pisdokter waar ein beroep, te vergelieke mit ‘ne kwakzalver. Daen ‘dokter’ koosj oet de mörgeseyck (ochtendurine) opmake, waafer krenkde emes haw. Dae kreeg dan metein ein millesien daoveur. Ouch koosj hae aan de kleur en geur zeen en ruke of ’n vrouw in ómsjtenj (verwachting) waar!
Pès de volgende maondj. Mit de kómplimènte, John Hertogh.
Reacties: johnhertogh@gmail.com
===============================================================================================
ÓS MODESJTAAL
Ein rubriek euver ’t gebroek van Ós Modesjtaal, dialek & plat, door John Hertogh oet Zitterd
6e jaorgank – april 2026 nr. 77
De klok veuroet , Pawmzóndig, Paosjklokke en de Kennedymarsj.
Es ich dit sjtökske sjrief is de klok weier ein oer veuroet gezat. Woróm eigelik? Waat haet dat veur ein duig (perfiet)? En ’t is Pawmpaosje, de lètste zóndig van de Vaste (Pawmzóndig) en de eesjte daag van de Gouw Waek. Wie ich nog wirkde maakde veer same mit de kènjer pawmpaosje- sjtek, die nao de H.Mès door de kènjer nao awwer luuj en kranke oet de wiek. gebrach woorte. Of die traditie nog besjteit weit ich neit…
Ouch kriege de luuj op Pawmzóndig ein gezaegend pawmetekske mit nao hoes, óm achter ’t krussefiks (kruutsbeeldje) te sjtaeke. Ómdat hiej neit väöl pawmbuim gruije, waere meistes buxustekskes gebroek.
Volges ein anger traditie vertrèkke de Paosjklokke op Witte Dónderdig nao Rome óm gezaegend te waere èn óm eier op te haole en oppe trökwaeg te laote valle in de häöf of in ’t veldj, zodat kènjer ze dao kènne vènje. In de protestantse cultuur brènge paosjhaze die eier! Allewiele zuuste ouch väöl paosjbuim vol gehange mit kleurige paosjeier. Ein teike van nuut laeve en fees!
Fees is ’t ouch es op Paosjzaoterdig de deilnummesj van de Kennedymarsj aan de eindsjtreep oppe Mert is Zitterd aankómme. Die höbbe dan 10, 40 of 80 km geloupe. De eesjte maol dat ich de 80 km leip waar z’ón 60 jaor geleje. Ich gaon nog ummer gaer nao dat evenemènt kieke. Es emes zaet: dao höb ich miene Paosjkemune mitgedaon, meint hae: veer zeen aeve awd. Ein lètste sjpraekwoord: Es Paosje op eine maondig vilt: es de kawver op ’t ies danse, m.a.w. nooits.
Is ’t sjtechele, ensjele of knebbele? Dao wil ich mich neit euver tentjele. Waat ein prechtige weurd zeen dat toch, jaomer dat ze neit mee zo dèks gebroek waere. Kènt geer nog mee van z’ón sjoon Limburgse weurd? Ich wunsj uch eine sjone aprilmaondj, laot de zón mer weier kómme. De naam april kump waarsjienlik van ‘t Latiense werkwoord aperire, dat äöpene beteikent. Dit verwies nao de grui van plante en buim en bloume in ’t vruigjaor.
Pès de volgende maondj. Mit de kómplimènte, John Hertogh.
Reageiere, op- of aanmirkinge: johnhertogh© gmail.com
==============================================================================================
nómmer 76 sjteit baove nómmer 77 es foto (fuitje van mich)
==============================================================================================
ÓS MODESJTAAL
Ein rubriek euver ’t gebroek van Ós Modesjtaal, dialek & plat, door John Hertogh oet Zitterd
6e jaorgank – fibb 2026 nr. 75
Verangeringe en van awd nao nuuj.
Ich höb mich in de veurige rubriek get verdaon. Haw ’t euver sjnei ipv sjnee. Sjnei is natuurlik ein sjief of plak. Zo wie in : ein sjnei paeperkouk.
Dae heisj trouwes paeperkouk vanwaege de kruje die d’r in zitte. Dae kouk wurt al eeuwelang gebakke. Al saer de Romeinse tied. ’t Woort geserveierd op verjäördaag en begraefenisse, of bie ’t bezuik aan ein kraamvrouw, ómdat honing en paeper ein symbool zeen veur bliedsjap en verdreit. Noe zit ‘r meistes geine paeper mee in. Van eemes dae haol of nej waar zag me: “Hae sjit neit veur elf oer en dan is ’t nog geine paeperkouk”!
Nog geine sjnee dit jaor, sjreef ich dus. Mer dae sjnee is noe ech eweg, toch? Waat ouch weg is en in de loup van dit nuut jaor weggeit zeen de pepiere nuutsbreif van Veldeke Limburg en ein aantal vaste pregramma’s van L1 radio wo-ónger Plat-eweg van Henk Hover. Dao veur in de plaatsj kènne veer perbeiere dat allenej digitaal en online te óntvange. Ein oetdaging veur väöl van mien laeftiedsgenote, dus!
De aw vaan en ’t awd waope van Zitterd zeen ouch vervange door de nuje, veur gans Zitterd-Gelaen dan waal. Dit bie gelaegenheid van 25 jaor fusie-sjtad! Ich vraog mich noe waal aaf wienee ich die nuuj vaan zou mótte of kènne opsjtaeke! Euver sjovinisme gesjpraoke! 😉
Wiejer mit ós modesjtaal.
Ich höb ein kauw opgeloupe. Bèn dus versjnóp, kort van aom en höb de gram in de kael, (schor, Ned.) Ich höb op de op d’n trèk gesjtange en de kletsj gekrege. Dat is kwatsj natuurlik, bazel of sjnótterkal. Ich höb ge-weun ein virus opgeloupe. Mer waal aeve lestig. Veural dat neiste. Wie dèks ich neit “Gezóndjheid” höb geheurd. Vruiger zag me: “God zaegent dich mit de hónderd doezend en ei mendje kleingeldj, dan broekste neit te wissele”. En es eine dröppel aan de naas hóng zag me: “De naas kaanjelt em”, of “Hae haet vergunning aan de naas”. Mer dat zeen richtige aw gezègkdes. Sjus wie: ’t sjoevert mich, löp mich kawd oppe rök. Daobie bèn ich ouch dazelechtig en riejer wie eine kwakkert. Ich liek waal eine kuumsjotel. Es me zag: “Hae zuut oet wie eine kleije leivenheer”dan waar hae krietwit.
Pès volgende maondj,
mit de kómplimènte.
=================================================================================================
ÓS MODESJTAAL 2026
Ein rubriek euver ’t gebroek van ós modesjtaal, dialek, plat door John Hertogh oet Zitterd –
De eesjte Ós Modesjtaal van 2026 6e jaorgank - jann 2026 nr. 74
Vanwaege mien Krisvakans sjik ich uch ein awwer, alvas vaerdig gezat en bewirk sjtök dat ich vief jaor geleje sjreef en dat ouch in miene bundel Van Oukouk pès Cötelbaek sjteit, mer nog neit oppe sait van Veldeke Limburg of in Sittard-Geleen.nieuws.nl haet gesjtange. Mesjiens waal op Feesbouk.
Nog geine sjnei dit jaor?
Jaomer, mer van de angere kantj höbbe veer ouch gein nöttigheid es de sjnei geit sjmilte. Want dan wurt ‘t sjnel pratsj. Zeker door dikke benj van die dikkebènjbrómmesj of door sjtevele die d’r euver haer loupe. Of es de sjtruiwages hun wirk höbbe gedaon. Dae weike, hawf vloeibare, nötte sjliek. Dus gaer geine pratsj aan de vuit. Dat is trouwes ein gezègkde mit de beteikenis: ’t voele wirk (veur emes) doon.
Klein kènjer die aan ’t kleure of sjildere zeen, pratsje ouch dèks vanal doorein. En es emes sjlechte waar haet aafgeleverd, krig hae te heure dat ‘r ouch mer get inein gepratsj haet. ’t Geef ouch luuj die hunne middig doorein pratsje! Pratsjentaere maaks te dan pratsj. Pratsj is neit percies ‘t zelfde es tódder, want bie tódder kump dèks ouch zandj kieke.
Van módder en mee.
De weurd tódder en toter woorte vruiger in Zitterd en ómsjtreke mee gebroek es vandaag d’n daag. Noe zaet me módder, bekans wie op ’t Holles. Väöl dialekweurd verdwiene op dees maneier… jaomer. Euver dat verdwiene van dialekweurd haet Paul Weële ein sjtök gesjreve in Veldgewas van december 2025. Geer kènt ’t vènje op www.veldeke.net klik mer op Welkom bij Veldgewas - Veldeke Limburg. Dao sjtaon väöl sjtökker in versjeije dialekte en es geer wilt kènt geer ‘t ouch in ’t Holles laeze.
Mer trök nao pratsj. Pratsj klink toch väöl sjoner es blubber! In de Kolleberg rótsje veer door de pratsj! Ich herinner mich beelde van de Knastercross in Geulle , wo me aan pratsj-volleybal deig. Sjoon óm te zeen, op aafsjtandj dan waal! Mer ouch dae Knastercross besjteit neit mee… Veurdat ich nostalgisch waer, trök nao:
Sjladder (slib in ’t Holles) kump me taege es eine wiejer of baek wurt laeggehaold. Wie ich veur ’t eesj de baom van de Zittesje roei-viever zoug, wie dae gans laeg waar, voul ’t mich taege… gein fitse of winkelwages of anger berosde sjatte. Dat waar bie ’t Juliana-kanaal aafgeloupe september toch gans angesj!
Of tattie famieje is van pratsj , weit ich neit. Kènjer die nog neit goud kènne moele gebroeke waal ‘s ‘t woord tattie. Hun awwesj trouwes ouch. Ze meine dan sjmerig sjpul. Dat kènt varieiere van sjnoterbelle pès verf wo te väöl vies kwaste doorhaer zeen gewaes. ’t Woord pratsj wurt ouch gebroek veur gesjpuus, tuug, krapuul: „Waat dao woont is pratsj!” Euver tuug gesjpraoke: de naam Flodder riemp ouch op modder! Bie ’t zuike stootde ich nog op ’t Sjotse woord tattie-soup, veer zègke dao aerpelesop taege!
Pès de volgende maondj. Dan bèn ich trök mit ein vónkelnuuj sjtök Ós Modesjtaal.
Blief gezóndj.
Reacties: johnhertogh@gmail.com
Maak jouw eigen website met JouwWeb